Przed transakcją przeprowadź due diligence zadłużonej spółki. Sprawdź zobowiązania, nieruchomości, zabezpieczenia, postępowania i ryzyko odpowiedzialności zarządu. Zakres przygotowania transakcji z udziałem zadłużonego podmiotu opisuje usługa skupu spółek. Przydatne są przewodnik po zadłużonej spółce oraz centrum odpowiedzialności zarządu. Czym tak naprawdę jest kupowanie i sprzedawanie spółek? Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest przecież rzeczą, którą można nabyć na podstawie umowy sprzedaży, której wzór zaczerpniemy z internetu jak umowy sprzedaży samochodu czy najmu lokalu mieszkalnego. Jest to struktura zdecydowanie bardziej złożona, osoba prawna odrębna od swoich właścicieli, posiadająca swój własny majątek oraz swoje zobowiązania.
Wybór modelu transakcji zależy od tego, czy kupujący nabywa udziały, czy określone aktywa albo przedsiębiorstwo. Odrębnej analizy wymaga wpływ transakcji na konkurencję i ewentualny obowiązek zgłoszenia koncentracji. Przy asset deal nabywca składników majątku nie staje się z tego powodu wspólnikiem spółki sprzedającej. Jeśli spółka ma długi, porównaj sprzedaż udziałów z alternatywami i sprawdź zakres usługi skupu spółek.
Dwa modele nabycia działalności to share deal, czyli zakup udziałów, oraz asset deal, czyli zakup przedsiębiorstwa, zorganizowanej części lub wybranych aktywów. W transakcji zadłużonej spółki istotne są także skutki sprzedaży udziałów i odpowiedzialność za wcześniejszy okres.
Share deal
Share deal to nic innego jak nabycie praw udziałowych (udziałów) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie umowy sprzedaży (bądź innej umowy przenoszącej własność) udziałów.
Nabycie całości udziałów w kapitale zakładowym spółki powoduje, że kupujący staje się właścicielem udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. W tym przypadku przedmiotem transakcji pomiędzy dotychczasowym wspólnikiem a osobą, która chce nim być są prawa majątkowe – udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.
Majątek spółki nie ulega w tym przypadku zmianie, spółka dalej zachowuje swoją odrębność i posiadane przez siebie prawa (a także zobowiązania). Zmianie ulega jedynie podmiot będący właścicielem spółki – Wspólnik.
Zbycie udziału w spółce z o.o. wymaga co do zasady formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 § 1 Kodeksu spółek handlowych). Ustawa przewiduje również szczególny tryb wykorzystania wzorca umowy w systemie teleinformatycznym, jeśli spełnione są jego warunki. Przy działaniu przez pełnomocnika trzeba dodatkowo ocenić wymaganą formę pełnomocnictwa. Sprawdź umowę spółki, ograniczenia zbycia, osoby uprawnione do podpisu i sposób udokumentowania zawiadomienia spółki. Praktyczny proces rozwija poradnik o zmianie wspólnika.
Umowa sprzedaży udziałów i zgody
Zgodnie z art. 187 k.s.h. przejście udziału jest skuteczne wobec spółki od chwili, gdy otrzyma zawiadomienie wraz z dowodem dokonania czynności. Zawiadomić może zbywca lub nabywca. Dla stron istotne są więc nie tylko podpisy i zapłata ceny, lecz także dowód doręczenia spółce odpowiednich dokumentów, aktualizacja księgi udziałów oraz ustalenie wymaganych zgód. Szczegóły sprawdź w Kodeksie spółek handlowych i poradniku transakcyjnym.
Niekiedy zawarcie umowy sprzedaży udziałów wymaga uzyskania specjalnych zgód lub zezwoleń – zarówno administracyjnoprawnych jak i korporacyjnych.
W odniesieniu do zgód administracyjnoprawnych wymienić należy chociażby konieczność zgłoszenia zamiaru dokonania takiej koncentracji majątku do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. To, czy transakcja wymaga zgłoszenia, zależy od ustawowych przesłanek i aktualnych danych o uczestnikach. Szerszy kontekst przedstawia poradnik o ochronie konkurencji i kontroli koncentracji.
Zgoda spółki na zbycie udziału nie jest wymagana w każdej transakcji. Art. 182 § 1 Kodeksu spółek handlowych pozwala uzależnić zbycie od zgody spółki lub ograniczyć je w inny sposób w umowie spółki. Przed podpisaniem należy sprawdzić aktualną umowę, wymagany organ i tryb uzyskania zgody oraz ewentualne dodatkowe ograniczenia ustawowe.
Zgłoszenie zmiany wspólnika
Po zbyciu udziałów zadbaj o zawiadomienie spółki i przedstawienie dowodu przejścia udziałów zgodnie z art. 187 k.s.h., aktualizację księgi udziałów i listy wspólników oraz ocenę, które dane należy zgłosić do KRS. Sposób złożenia wniosku i wymagane załączniki zależą od rodzaju zmiany oraz trybu rejestrowego. Nie należy opierać transakcji na starym zestawie papierowych formularzy i stałej kwocie opłaty: przed złożeniem wniosku sprawdź aktualną instrukcję zmiany danych w KRS oraz dokumenty wymagane w konkretnej sprawie. Szczegółową kolejność czynności przedstawia poradnik o zmianie wspólnika spółki z o.o..
Reasumując, sama sprzedaż udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w swoich skutkach niewiele różni się od sprzedaży innych rzeczy lub praw. Określony przedmiot lub prawo ( w tym przypadku prawo majątkowe – udział w spółce) jest sprzedawane. W pozostałym zakresie sytuacja Spółki pozostaje niezmieniona.
Asset deal
Asset deal oznacza nabycie przedsiębiorstwa, jego zorganizowanej części albo wybranych aktywów. Nie zmienia sam przez się wspólników sprzedającej spółki. Przykładem modelowym może być zakup wyposażenia warsztatu lub całego przedsiębiorstwa prowadzącego warsztat – są to różne przedmioty transakcji, z odmiennymi skutkami dla umów, pracowników i odpowiedzialności.
Przy asset deal nabywca musi ustalić, które zezwolenia, koncesje, umowy i prawa mogą zostać przeniesione, które wymagają zgody, a które trzeba uzyskać ponownie. Przy share deal formalnie nadal działa ta sama spółka, lecz umowy mogą zawierać klauzule zmiany kontroli, a szczególne przepisy lub warunki decyzji mogą przewidywać dodatkowe obowiązki. Nie zakładaj więc automatycznej ciągłości wszystkich uprawnień. Zestawienie ryzyk obu modeli rozwija porównanie sprzedaży udziałów i aktywów, a przy spółce zadłużonej sprawdź także legalność i ryzyka skupu udziałów.
Dla kogo share deal, dla kogo asset deal?
Transakcje typu share deal cieszą się popularnością, w branżach, w których prowadzenie działalności jest immanentnie związane z uzyskiwaniem szeregu różnych zezwoleń. Przykładem może być tutaj branża budowlana bądź branża produkcji energetyczna wykorzystująca odnawialne źródła energii. Transakcje typu share deal są również wykorzystywane przez inwestorów, którzy dopiero „wchodzą na rynek” i jeszcze nie uzyskali odpowiednich dokumentów, a kupując Spółkę, która posiada już uprawnienia do prowadzenia działalności w zdecydowany Sposób przyspieszają swoje wejście na rynek.
Share deal czy asset deal: pytania, które rozstrzygają wybór
Wybór modelu powinien wynikać z celu inwestora i mapy ryzyk, a nie z samej nazwy transakcji. Przy share deal kupujący przejmuje udziały w spółce, która nadal posiada swoją historię, umowy i zobowiązania. Jeżeli dopiero wybierasz między nabyciem działającego podmiotu a startem od zera, najpierw porównaj zakup gotowej spółki z założeniem nowej spółki z o.o.. Przy asset deal trzeba dokładnie określić, jakie składniki są przenoszone, jakie zgody są wymagane i czy nabycie przedsiębiorstwa powoduje ustawowe skutki wobec zobowiązań.
| Jeżeli priorytetem jest… | Co zbadać | Ryzyko pominięcia |
|---|---|---|
| ciągłość umów | klauzule zmiany kontroli i cesji | utrata kontraktu lub zgody |
| licencja albo koncesja | podmiot uprawniony i możliwość przeniesienia | brak prawa do działalności |
| ograniczenie historii | zakres aktywów i odpowiedzialność za przedsiębiorstwo | nieoczekiwane zobowiązania |
| ochrona ceny | retencja, escrow, gwarancje i odszkodowania | brak realnej rekompensaty |
Plan due diligence w pięciu etapach
- zdefiniuj przedmiot i cel transakcji;
- zbierz dokumenty finansowe, prawne, podatkowe i operacyjne;
- porównaj rejestry z księgami i oświadczeniami stron;
- wyceń ryzyka i zapisz je w umowie;
- przygotuj przekazanie oraz plan pierwszych 100 dni.
W razie zadłużenia spółki warto zestawić oba modele z analizą skupu zadłużonych spółek, przewodnikiem po zadłużeniu i materiałem o restrukturyzacji.
Share deal a asset deal – najważniejsze różnice
| Kryterium | Share deal | Asset deal |
|---|---|---|
| Przedmiot | udziały w spółce | przedsiębiorstwo, ZCP lub wybrane aktywa |
| Zobowiązania | pozostają w spółce i wymagają due diligence | zakres przejmowanych zobowiązań trzeba określić w umowie i ustawie |
| Umowy i zezwolenia | często pozostają przy tym samym podmiocie | mogą wymagać przeniesienia albo uzyskania od nowa |
| Ryzyko kupującego | historyczne zobowiązania i ryzyka spółki | brak ciągłości części aktywów, pozwoleń i kontraktów |
Due diligence przed transakcją
- sprawozdania finansowe, podatki i zadłużenie;
- umowy z klientami, dostawcami i finansującymi;
- pracownicy, spory i postępowania administracyjne;
- prawa do nieruchomości, marki, domeny i technologii;
- koncesje, zezwolenia i decyzje;
- zabezpieczenia, poręczenia i transakcje z podmiotami powiązanymi.
Jak wybrać model?
- Określ, czy potrzebujesz całej spółki, czy tylko wybranej działalności.
- Porównaj wartość aktywów z ryzykiem zobowiązań historycznych.
- Sprawdź, czy kluczowe umowy i pozwolenia można przenieść.
- Ustal mechanizm ceny, zatrzymania części ceny i odpowiedzialności sprzedającego.
- Przygotuj plan przejęcia pracowników, dokumentów i operacji.
Checklista umowy
- precyzyjny przedmiot transakcji;
- oświadczenia i zapewnienia stron;
- warunki zawieszające i wymagane zgody;
- zasady rozliczenia ceny;
- odpowiedzialność za nieujawnione ryzyka;
- przekazanie dokumentów i aktywów;
- zakaz konkurencji oraz poufność, jeżeli są potrzebne.
Powiązane materiały
Przeczytaj także: skupowanie spółek, skup zadłużonych spółek, spółka z o.o. jako komplementariusz oraz przekształcenie spółki.
FAQ
Czy asset deal zawsze wyłącza długi spółki?
Nie. Zakres odpowiedzialności zależy od przedmiotu transakcji, umowy i przepisów dotyczących nabycia przedsiębiorstwa lub jego części.
Czy share deal jest prostszy?
Formalnie może być prostszy, ale wymaga dokładnego badania spółki, ponieważ nabywca kupuje udziały w podmiocie z jego historią i zobowiązaniami.
Co jest najważniejsze w due diligence?
Kompletność danych o finansach, podatkach, umowach, majątku, sporach i zabezpieczeniach oraz porównanie ich z oświadczeniami sprzedającego.
Materiał informacyjny. Model transakcji należy dobrać do aktywów, zobowiązań, zgód i celu inwestora.
Materiały do zaplanowania transakcji
Drugie, bardziej szczegółowe porównanie modeli znajdziesz w artykule sprzedaż udziałów czy aktywów. Przy spółce z zobowiązaniami przejdź następnie do przewodnika transakcyjnego dla zadłużonej spółki, procesu due diligence i sprzedaży spółki oraz weryfikacji nabywcy.