Leasing – zasady, obowiązki i zakończenie umowy

Leasing jako umowa o korzystanie z rzeczy

Leasing pozwala przedsiębiorcy korzystać z określonej rzeczy bez jednorazowego finansowania całego zakupu. W klasycznym modelu finansujący nabywa rzecz od wskazanego zbywcy i oddaje ją korzystającemu do używania za wynagrodzeniem płatnym w ratach. Najważniejsze skutki wynikają jednak z umowy, rodzaju leasingu i sposobu zakończenia finansowania. W firmie przewozowej rata za pojazd może obciążać gotówkę także wtedy, gdy pojazd stoi; ten element szerszej diagnozy omawia poradnik o zadłużonej firmie transportowej. Jeżeli zarząd porównuje ofertę samochodu firmowego, leasing, serwis i wartość końcową w warunkach napiętej płynności, pomocny jest także poradnik o flocie w zadłużonej firmie, leasingu i płynności.

Leasing a najem i dzierżawa

Co sprawdzić przed podpisaniem?

• przedmiot, stan techniczny i dokumenty własności;
• wpłatę początkową, raty, opłaty dodatkowe i wartość wykupu;
• zasady ubezpieczenia, serwisu i napraw;
• ograniczenia używania, wyjazdu za granicę lub podnajmu;
• skutki opóźnienia, utraty przedmiotu i wcześniejszego zakończenia;
• warunki przeniesienia własności po zakończeniu umowy.

Obowiązki stron

1. finansujący nabywa rzecz i przekazuje ją zgodnie z umową;
2. korzystający płaci raty i używa rzeczy zgodnie z przeznaczeniem;
3. korzystający dba o stan rzeczy, konserwację i wymagane ubezpieczenie;
4. strony dokumentują szkody, naprawy, opóźnienia i zmiany umowy;
5. po zakończeniu rozliczają zwrot albo wykup, zgodnie z umową.

Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z szeregiem kosztów. Konieczność uiszczania zaliczek na podatek dochodowy oraz ubezpieczenie społeczne, najem lokalu, wynagrodzenia pracowników to tylko niektóre  z ponoszonych przez przedsiębiorcę co miesiąc kosztów. W takiej sytuacji  możliwa jest sytuacja, w której przedsiębiorca nie będzie w stanie zaoszczędzić dużej kwoty, która pozwoli mu na przykład na zakup sprzętu niezbędnego do wykonywania pracy. W takiej sytuacji przedsiębiorca bardzo często decyduje się zawrzeć umowę o korzystanie z rzeczy bądź o korzystanie i pobieranie pożytków. Oprócz klasycznych przykładów takich jak najem i dzierżawa, istnieje jeszcze trzeci rodzaj umowy wykorzystywany niezmiernie często pośród przedsiębiorców – leasing. Jest ona szczególnie często wykorzystywana w branżach, w których następują niezwykle duży obrót pieniądza i konieczność korzystania z kosztownego i drogiego sprzętu, na przykład w branży budowlanej.

Na czym polega leasing?

Przez zawarcie umowy leasingu finansujący zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony, a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne, równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego. Jak widać, jest to umowa jednostronnie profesjonalna (finansujący musi być przedsiębiorcą i zawrzeć umowę w ramach prowadzonej przez siebie działalności), chociaż w praktyce zazwyczaj po dwóch stronach jest przedsiębiorca. Jedna ze stron to finansujący – jego obowiązkiem jest nabyć rzecz w ramach prowadzonej działalności i oddać ją do używania albo używania i pobierania pożytków. Po drugiej strony mamy korzystającego, który będzie korzystał z rzeczy i płacił wynagrodzenie. Od 13 lipca 2025 r. art. 709² k.c. wymaga formy dokumentowej. Dla umów zawartych wcześniej stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że strony skutecznie wybiorą nowy reżim w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Źródło: Kodeks cywilny i przepis przejściowy art. 32 nowelizacji z 21 maja 2025 r..

Jeśli chodzi o najważniejsze obowiązki finansującego to są nimi wydanie rzeczy korzystającemu w takim stanie w jakim znajdowała się ona w chwili wydania finansującemu przez zbywcę. Ponadto, wydając rzecz, finansujący ma obowiązek wydać ją razem z dokumentami, które otrzymał od zbywcy.  Jednocześnie finansujący nie odpowiada wobec korzystającego za przydatność rzeczy do umówionego użytku.

Z drugiej strony jednak, jeśli chodzi o odpowiedzialność finansującego za wady rzeczy, wskazać należy, że finansujący nie odpowiada wobec korzystającego za wady rzeczy, chyba że wady te powstały na skutek okoliczności, za które finansujący ponosi odpowiedzialność. Jednocześnie, tego postanowienia kodeksowego nie można zmienić na niekorzyść korzystającego.

Obowiązki korzystającego

Jeśli chodzi o uprawnienia i obowiązki korzystającego to ciąży na nim powinność utrzymywania rzeczy w należytym stanie, w szczególności dokonywać jej konserwacji i napraw niezbędnych do zachowania rzeczy w stanie niepogorszonym, z uwzględnieniem jej zużycia wskutek prawidłowego używania, oraz ponosić ciężary związane z własnością lub posiadaniem rzeczy. Korzystający może korzystać z rzeczy i pobierać jej pożytki w sposób określony w umowie leasing. Jeśli zaś umowa nie reguluje tego zagadnienia, w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy. Korzystający, z uwagi na fakt, iż nie jest właścicielem, nie może bez zgody finansującego czynić w przedmiocie leasingu zmian, chyba że wynikają one z przeznaczenia rzeczy. Ponadto, korzystający nie może bez zgody finansującego oddać rzeczy do używania osobie trzeciej (art. 709¹² k.c.).  Ponadto, należy wskazać, że jeśli umowa leasingu zawiera postanowienia dotyczące obowiązków związanych z ubezpieczeniem, które ciążą na korzystającym w sytuacji gdy rzecz zostanie utracona, wówczas w braku odmiennego postanowienia umownego, koszty te obejmują składkę z tytułu ubezpieczenia na ogólnie przyjętych warunkach.

Jednakże głównym i najważniejszym obowiązkiem korzystającego jest zapłata rat w umówionej wysokości i w umówionym terminie. W sytuacji, gdy korzystający dopuszcza się zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty, finansujący powinien wyznaczyć korzystającemu w formie dokumentowej (z uwzględnieniem wskazanych wyżej przepisów przejściowych) odpowiedni termin dodatkowy do zapłacenia zaległości z zagrożeniem, że w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym, chyba że strony uzgodniły termin wypowiedzenia. Postanowienia, które regulują uprawnienia korzystającego w sposób mniej korzystny są nieważne.

Może się zdarzyć tak, że finansujący, który w dalszym ciągu jest właścicielem rzeczy, dokona zbycia jej w czasie obowiązywania umowy leasingu. W takiej sytuacji, oprócz tego, że ciąży na nim obowiązek poinformowania korzystającego o zbyciu rzeczy, nabywca wchodzi w stosunek leasingu w miejsce dotychczasowego finansującego.

Zakończenie umowy leasingu

W niezwykle ciekawy sposób uregulowana została kwestia zakończenia stosunku prawnego umowy leasingu oraz płatności rat w takiej sytuacji.  Gdy po wydaniu korzystającemu  rzeczy została ona utracona z powodu okoliczności, za które finansujący nie ponosi odpowiedzialności, umowa leasingu wygasa. O tym fakcie korzystający ma obowiązek poinformować finansującego. Jednocześnie, w takiej sytuacji finansujący może żądać od korzystającego natychmiastowego zapłacenia wszystkich przewidzianych w umowie a niezapłaconych rat, pomniejszonych o korzyści, jakie finansujący uzyskał wskutek ich zapłaty przed umówionym terminem i wygaśnięcia umowy leasingu oraz z tytułu ubezpieczenia rzeczy, a także naprawienia szkody. Co więcej, w razie wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu na skutek okoliczności, za które korzystający ponosi odpowiedzialność, finansujący może żądać od korzystającego natychmiastowego zapłacenia wszystkich przewidzianych w umowie a niezapłaconych rat, pomniejszonych o korzyści, jakie finansujący uzyskał wskutek ich zapłaty przed umówionym terminem i rozwiązania umowy leasingu.

Art. 709¹⁶ k.c. dotyczy sytuacji, w której finansujący zobowiązał się przenieść własność po zakończeniu leasingu bez dodatkowego świadczenia. Wtedy korzystający może żądać przeniesienia własności w ciągu miesiąca od upływu umówionego czasu, chyba że strony ustaliły inny termin. Nie oznacza to, że każda umowa leasingu daje bezpłatny wykup. Przy odpłatnej opcji nabycia jej cenę, warunki i termin należy ustalić na podstawie konkretnej umowy.

Leasing bezpośredni i pośredni

Opisany powyżej leasing to leasing pośredni. Prawo przewiduje również instytucję leasingu bezpośredniego, w którym to nie następuje nabycie przedmiotu leasingu od osoby trzeciej. Wówczas finansujący jest już właścicielem rzeczy i zobowiązuje się oddać rzecz stanowiącą jej własność do używania albo do używania i pobierania pożytków drugiej stronie. Korzystający zaś zobowiązuje się zapłacić właścicielowi rzeczy w umówionych ratach wynagrodzenie pieniężne, równe co najmniej wartości rzeczy w chwili zawarcia tej umowy.

Reasumując, umowa leasingu znajduje szerokie zastosowanie w działalności gospodarczej. Jej najważniejszą zaletą jest to, że korzystający nie musi od razu uiścić całego wynagrodzenia przy jednoczesnej możliwości korzystania z przedmiotu umowy. Jednocześnie, po zakończeniu trwania, jeśli tylko zostało zawarte stosowne porozumienie lub zapis w umowie możliwe jest przejęcie na własność przedmiotu leasingu.

Ryzyka po stronie korzystającego

• opóźnienie może prowadzić do dodatkowych kosztów i wypowiedzenia;
• utrata lub uszkodzenie rzeczy nie zawsze zwalnia z rozliczenia;
• brak ubezpieczenia może zwiększyć odpowiedzialność korzystającego;
• nieuprawnione zmiany lub oddanie rzeczy osobie trzeciej mogą naruszać umowę;
• wykup nie jest automatyczny, jeśli nie wynika z dokumentów.

Leasing w sytuacji zadłużenia spółki

Przy problemach z płynnością trzeba uwzględnić raty leasingowe, wartość przedmiotu, zabezpieczenia oraz konsekwencje wypowiedzenia. Leasingowany składnik nie zawsze jest własnością spółki, dlatego przed sprzedażą lub reorganizacją należy ustalić prawa finansującego.

Gdy rata leasingowa spotyka się ze wzrostem kosztów eksploatacji

Rata i paliwo obciążają firmę na różne sposoby: rata wynika z harmonogramu umowy, a koszt paliwa zmienia się wraz z ceną i zużyciem. Jeśli paliwo drożeje, a przychody i stawki za przewozy pozostają bez zmian, maleje kwota, z której przedsiębiorstwo może pokryć ratę, serwis, wynagrodzenia i pozostałe wydatki. Nie zakładaj, że wzrost ceny paliwa automatycznie zmienia ratę; sprawdź, czy umowa przewiduje zmienną stopę, indeksację albo inne korekty.

Przed podjęciem decyzji zestaw harmonogram leasingu z prognozą wpływów i wydatków na 13 tygodni. Policz osobno dodatkowy koszt paliwa, najbliższe raty, koszty serwisu oraz wpływy przypisane do pojazdu. Następnie porównaj, czy auto nadal wspiera rentowne zlecenia, czy rata utrzymuje pojazd niewykorzystywany. W transporcie kalkulację marży tras i wzrostu cen paliwa omawia poradnik o zadłużonej firmie transportowej.

Jeśli prognoza pokazuje napięcie przed terminem raty, skontaktuj się z finansującym przed powstaniem zaległości i poproś o pisemne przedstawienie dostępnych wariantów. Każdy wariant porównaj pod kątem całkowitego kosztu, salda pozostałego do spłaty, zabezpieczeń i wpływu na zdolność dalszej pracy pojazdu. Nie wstrzymuj rat ani nie oddawaj czy nie sprzedawaj przedmiotu leasingu bez sprawdzenia umowy i praw finansującego. Nowe finansowanie ma sens tylko wtedy, gdy prognoza pokazuje wiarygodne źródło spłaty, a nie stałe pokrywanie ujemnej marży.

Powiązane tematy

• Zadłużona spółka – przewodnik
• Restrukturyzacja spółki
• Optymalizacja spółki
• Oferta dla spółek i przedsiębiorców

Najczęstsze pytania

Czy leasingobiorca jest właścicielem rzeczy?

Zwykle właścicielem pozostaje finansujący do czasu ewentualnego wykupu lub innego rozliczenia przewidzianego w umowie.

Czy można sprzedać przedmiot leasingu?

Co do zasady nie bez udziału lub zgody finansującego. Przedmiot nie powinien być traktowany jak własny składnik majątku bez sprawdzenia umowy.

Co dzieje się przy opóźnieniu raty?

Skutki zależą od umowy i przepisów. Mogą obejmować wezwanie do zapłaty, odsetki, dodatkowy termin i wypowiedzenie, dlatego na opóźnienie trzeba reagować szybko.

Czy wykup jest obowiązkowy?

Nie zawsze. Wykup i jego cena muszą wynikać z umowy lub odrębnego uzgodnienia.

Materiał ma charakter informacyjny. Przed podpisaniem lub rozwiązaniem leasingu należy sprawdzić konkretną umowę i aktualne przepisy.

Aktualne źródła

Przy ocenie skutków prawnych warto sprawdzić aktualne brzmienie przepisów i orzecznictwa. Zebrane materiały znajdują się w hubie aktualizacji prawnych dla spółek.