Zastaw rejestrowy – przeniesienie, wygaśnięcie i wykreślenie

Przeniesienie i wygaśnięcie zastawu rejestrowego

Przeniesienie zastawu rejestrowego jest związane z przeniesieniem zabezpieczonej wierzytelności (zob. ustawę o zastawie rejestrowym), a wygaśnięcie zastawu może wynikać między innymi ze spłaty długu, upływu ustawowego terminu albo wykreślenia z rejestru w przypadkach przewidzianych prawem. Dla pełnego cyklu sprawdź zasady ustanowienia i zaspokojenia z przedmiotu zastawu.

Jak wskazaliśmy w poprzednim artykule, zastaw rejestrowy to jedno z najczęściej ustanawianych zabezpieczeń w stosunkach gospodarczych pomiędzy przedsiębiorcami. Stosunkowo niskie koszty ustanowienia go, dość łatwa procedura ustanowienia go (niewielkie wymagania dotyczące umowy zastawniczej oraz dość łatwa procedura rejestracji zastawu w rejestrze zastawów) mają duży wpływ na to. Jednakże samo ustanowienie go to dopiero początek stosunku prawnego powstałego pomiędzy zastawnikiem a zastawcą. Dalsza relacja między zastawnikiem a zastawcą w dużej mierze zależy od tego jaką wierzytelność zabezpiecza zastaw – może on wygasnąć bardzo szybko, a może dopiero po latach. Poniżej przedstawione zostanie przeniesienie zastawu (które w określonych przypadkach jest możliwe) a także wygaśnięcie zastawu i to jaka jest relacja między wygaśnięciem zastawu a wykreśleniem go z rejestru zastawów.

Przeniesienie zastawu razem z wierzytelnością

Akcesoryjność zabezpieczenia

Jeśli chodzi o przeniesienie zastawu rejestrowego to z uwagi na fakt, iż jest on akcesoryjny wobec stosunku podstawowego czyli wierzytelności którą zabezpiecza. Zgodnie z przepisem art. 17 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów “Przeniesienie zastawu rejestrowego może być dokonane tylko wraz z przeniesieniem wierzytelności zabezpieczonej tym zastawem. Przeniesienie zastawu rejestrowego jest skuteczne od daty wpisu nabywcy do rejestru zastawów”. Podobna regulacja dotyczy przeniesienia wierzytelności i zastawu, w sytuacji, gdy został ustanowiony administrator zastawu ponieważ przeniesienie zastawu rejestrowego przysługującemu administratorowi zastawu jest skuteczne od chwili wpisu nowego zastawnika upoważnionego do pełnienia funkcji administratora zastawu.

Zależność od istnienia wierzytelności

Jak wskazano powyżej, zastaw ma charakter akcesoryjny, wobec czego jego byt jest również uzależniony od istnienia wierzytelności którą zabezpiecza.

Wygaśnięcie zastawu

Wygaśnięcie wierzytelności i wyjątek umowny

 Zgodnie z treścią przepisu art. 18 ustęp 1 ustawy o zastawie rejestrowymi rejestrze zastawów “wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej zastawem rejestrowym powoduje wygaśnięcie zastawu, z zastrzeżeniem ust. 2”, w którym opisany został wyjątek od tej reguły. W ustępie 2 tego przepisu wskazano zaś, że “zastaw rejestrowy nie wygasa, jeżeli umowa zastawnicza tak stanowi i określa co najmniej: stosunek prawny, z którego wynika lub może wynikać nowa wierzytelność; termin, w którym powinien powstać nowy stosunek prawny, nie dłuższy jednak niż 6 miesięcy od dnia wygaśnięcia wierzytelności zabezpieczonej zastawem; najwyższą sumę zabezpieczenia dla nowej wierzytelności, przy czym suma ta nie może być wyższa od ujawnionej w rejestrze”. Jednocześnie, jeśli w terminie określonym w umowie, nie dłuższym niż sześć miesięcy od wygaśnięcia zabezpieczonej wierzytelności, nie powstanie stosunek prawny, z którego wynika nowa wierzytelność zabezpieczona zastawem rejestrowym, zastaw rejestrowy wygasa z upływem tego terminu, a zastawnik ma obowiązek niezwłocznego dokonania czynności niezbędnych do złożenia wniosku o wykreślenie zastawu z rejestru zastawów.

Wygaśnięcie z upływem czasu

Również upływ czasu ma wpływ na istnienie zastawu rejestrowego. Zastaw rejestrowy wygasa i podlega wykreśleniu z rejestru zastawów po upływie dwudziestu lat od chwili wpisu, chyba że strony postanowią o utrzymaniu zastawu na czas dalszy, nie dłuższy niż dziesięć lat, i do rejestru zastawów zostanie złożona zmiana umowy zastawniczej. Sąd dokonuje wykreślenia z urzędu. Jest to jedna z nielicznych sytuacji, gdy sąd jest upoważniony do działania w postępowaniu, które dotyczy zastawu rejestrowego bez wniosku którejś ze stron stosunku prawnego. Podstawę tego skutku określa art. 18a ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów.

Wykreślenie z rejestru zastawów

Skutek deklaratoryjny i konstytutywny

Ciekawa jest relacja istnienia zastawu oraz wpisu znajdującego się w rejestrze zastawów. W sytuacji, gdy zastaw rejestrowy wygasa, wówczas podlega on wykreśleniu z rejestru zastawów. W takiej sytuacji wykreślenie ma charakter deklaratoryjny. Wykreślenie potwierdza stan prawny, ale samo nie wywołuje skutku materialnoprawnego. Dotyczy to np. sytuacji, gdy wierzytelność została spłacona.

Jednocześnie, może zdarzyć się sytuacja, gdy wykreślenie z zastawu rejestrowego ma charakter konstytutywny tzn. wywołuje skutek prawny, a nie potwierdza zaistniały stan rzeczy. W sytuacji, gdy zastaw rejestrowy istnieje, ale zostanie wykreślony z rejestru zastawów wówczas powoduje to wygaśnięcie zastawu (chyba że zastaw wygasł wcześniej).

Wniosek i dokumenty

Wykreślenie zastawu z rejestru zastawów następuje na wniosek złożony przez zastawnika albo zastawcę, który dołącza do wniosku pisemne oświadczenie zastawnika o wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej zastawem rejestrowym lub zrzeczeniu się tego zabezpieczenia albo prawomocny wyrok sądu ustalający wygaśnięcie zastawu rejestrowego albo na wniosek osoby która nabyła przedmiot zastawu rejestrowego i która dołączyła do wniosku: oświadczenie zastawnika o wyrażeniu zgody na wykreślenie zastawu rejestrowego z rejestru zastawów albo zaświadczenie komornika lub innego organu egzekucyjnego o nabyciu przedmiotu zastawu rejestrowego w postępowaniu egzekucyjnym, albo zaświadczenie sędziego komisarza o nabyciu przedmiotu zastawu rejestrowego w postępowaniu upadłościowym, albo prawomocne orzeczenie stwierdzające nieistnienie zastawu rejestrowego lub wskazała jego oznaczenie, gdy nie była stroną w sprawie.

Formularz i opłata

Wniosek o wykreślenie zastawu rejestrowego, podobnie jak wniosek o jego wpis albo zmianę, składa się na urzędowym formularzu i opłaca. Zdarzają się sytuacje, gdy to sąd może dokonać wykreślenia zastawu z urzędu, jednakże jest to wyjątek i może to nastąpić tylko gdy przepis szczególny nadaje mu takie uprawnienie. Podstawą wykreślenia zastawu rejestrowego jest dokument, w którym stwierdza się zdarzenie materialnoprawne lub wykazuje aktualny stan materialnoprawny wynikający z tego zdarzenia. Dokument ten powinien pozwalać na ustalenie przez sąd w postępowaniu rejestrowym, że zastaw rejestrowy wygasł (wykreślenie deklaratoryjne) lub z innych przyczyn może zostać usunięty z rejestru (wykreślenie konstytutywne). Jednocześnie, w sytuacji gdy wniosek składa zastawnik ( a więc uprawniony) wówczas nie musi dołączać odrębnego dokumentu wykazującego wygaśnięcie zabezpieczonej wierzytelności. Nadal należy spełnić wymagania formalne wniosku, w tym dotyczące reprezentacji lub pełnomocnictwa, jeżeli mają zastosowanie. Wynika to z faktu, że w takiej sytuacji wniosek pochodzi  od osoby, której interesy są zabezpieczone za pomocą zastawu i która zgadza się na jego usunięcie z rejestru zastawów.

Postanowienie sądu

Sama procedura wydania postanowienia w przedmiocie wykreślenia zastawu jest dość prosta. Po wszczęciu postępowania sąd dokonuje oceny czy istnieją podstawy do takiego wykreślenia, i wydać rozstrzygnięcie w formie postanowienia. Postanowienie to wydaje się – co do zasady – na posiedzeniu niejawnym. Następnie odpis postanowienia doręcza się zastawnikowi, zastawcy oraz dłużnikowi (jeśli jest).

Podsumowanie

Reasumując, nie tylko ustanowienie zastawu rejestrowego jest procedurą niezbyt skomplikowaną. Również wykreślenie zastawu nie powinno przysporzyć większych trudności. Szczególnie ciekawe jest również powiązanie istnienia wpisu w rejestrze zastawów z istnieniem samego zastawu. Bo mimo że wpis zastawu do rejestru zastawów zawsze jest konstytutywny do jego powstania to w sytuacji, gdy chodzi o wykreślenie zastawu może się zdarzyć, że zastaw wygasł wcześniej, a wykreślenie jedynie to potwierdzi.

Przeniesienie, wygaśnięcie i wykreślenie – checklista

Najczęstsze pytania

Czy zastaw można przenieść osobno?

Co do zasady nie – przeniesienie zastawu rejestrowego wiąże się z przeniesieniem wierzytelności, którą zabezpiecza, oraz z ujawnieniem nabywcy w rejestrze.

Czy spłata długu automatycznie usuwa wpis?

Wygaśnięcie zastawu i wykreślenie wpisu to powiązane, ale odrębne kwestie. Należy złożyć właściwy wniosek albo sprawdzić, czy zachodzi przypadek wykreślenia z urzędu.

Jak przygotować wniosek?

Trzeba użyć właściwego formularza, wskazać podstawę wykreślenia i dołączyć dokument potwierdzający wygaśnięcie albo zgodę uprawnionego, zależnie od sytuacji.

Powiązane informacje

Ustanowienie zastawu rejestrowego · Zaspokojenie zastawnika · Postępowanie gospodarcze · Kontakt

Kontrola dokumentów przy zmianie wierzyciela

Przy przeniesieniu zabezpieczonej wierzytelności ustal dokładnie, jaką wierzytelność obejmuje umowa, jakie jest jej saldo i jakie zabezpieczenia jej towarzyszą. Porównaj oznaczenie stron oraz przedmiotu zastawu w dokumentach i rejestrze. Brak spójności wymaga wyjaśnienia przed dalszą czynnością rozporządzającą lub egzekucyjną. Gdy przelew wierzytelności jest częścią szerszej transakcji spółki, analiza umów i zabezpieczeń pomaga zestawić dokumenty z realnym saldem i ryzykiem.

Przygotuj listę czynności dotyczących zawiadomień, dokumentacji i właściwych wpisów. Dla każdej wskaż podstawę, odpowiedzialną osobę i dowód wykonania. Nie utożsamiaj podpisania umowy między stronami z automatycznym zakończeniem wszystkich czynności rejestrowych.

Spłata a uporządkowanie wpisu

Zmianę wierzyciela lub salda odnotuj również w roboczym rejestrze zobowiązań spółki. Przy każdej zmianie zachowaj datę, dokument źródłowy i osobę odpowiedzialną za sprawdzenie wpisu.

Po rozliczeniu długu ustal, jakie dokumenty potwierdzają saldo i podstawę dalszego działania w rejestrze. Wykreślenie powinno odpowiadać rzeczywistemu stanowi prawnemu. Właściciel planujący sprzedaż rzeczy lub ustanowienie nowego zabezpieczenia powinien zadbać o wyjaśnienie rozbieżności między stanem rozliczeń a widocznym wpisem.

Zachowaj potwierdzenia płatności, oświadczenia, wnioski i rozstrzygnięcia w jednym zbiorze. Dzięki temu późniejszy nabywca lub finansujący może zrozumieć historię zabezpieczenia. Ogólne zapewnienie „kredyt już spłacony” nie zastępuje dokumentacji dotyczącej konkretnego zastawu.

Autor: Błażej Bladowski

Więcej o podejściu do analizy przedsiębiorstw: Fabryka Kreatywna – informacje o marce i sposobie pracy.