- 15 listopada 2026
- Autor: Błażej Bladowski
- Kategoria: Paragraf i absurd

Paragraf i absurd | Felieton redakcyjny · Profil autora
Zdjęcie ilustracyjne · Pojemniki na zużyty papier. Fot. Rob Irgendwer, Wikimedia Commons, CC BY 3.0. Miniatury mogą być kadrowane.
Gdy człowiek pomyli rubrykę, urząd potrafi ustalić jego nazwisko, termin i konsekwencje. Gdy sąd pomyli człowieka, od razu poznajemy trzy pojęcia: kontrola instancyjna, dyscyplinarka i odpowiedzialność karna. Każde ma osobne drzwi. Obywatel, który właśnie wyszedł od komornika, dowiaduje się, że korekta sprawy i rozliczenie sprawcy błędu mieszkają w różnych budynkach.
Czy uchylenie wyroku oznacza odpowiedzialność jego autora?
Uchylenie rozstrzyga o losie orzeczenia. Odpowiedzialność dyscyplinarna wymaga osobnej oceny zachowania konkretnej osoby, a odpowiedzialność karna ustalenia znamion konkretnego przestępstwa. W sprawie SNO 33/04 SN uniewinnił sędzię w postępowaniu dyscyplinarnym. Skazanie policjanta za wymuszanie wypowiedzi groźbą w sprawie II K 555/17 zapadło w odrębnym postępowaniu karnym.
Ustawy przewidują odpowiedzialność sędziego i prokuratora m.in. za oczywistą i rażącą obrazę prawa. Policjant ma odrębny reżim dyscyplinarny za naruszenie dyscypliny służbowej lub zasad etyki. Przepisy o sędziach i prokuratorach przewidują dodatkowo zezwolenie właściwego sądu dyscyplinarnego na pociągnięcie ich do odpowiedzialności karnej. Ten wymóg nie jest wspólną tarczą dla wszystkich trzech zawodów.
W postępowaniu karnym trzeba wykazać znamiona konkretnego przestępstwa. Na przykład przy art. 231 § 1 k.k. chodzi o przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza i działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. W wariancie nieumyślnym z § 3 przepis wymaga wyrządzenia istotnej szkody. Ocena sądu odwoławczego, że uzasadnienie było do wyrzucenia, nie załatwia tych ustaleń za oskarżyciela.
Dwie sprawy, dwa rzeczywiste wyniki
W sprawie alimentacyjnej SNO 33/04 sąd dyscyplinarny pierwszej instancji uznał sędzię za winną. Sąd Najwyższy ją uniewinnił. Wskazał, że okoliczności związane z rodziną zastępczą rodziły wątpliwości interpretacyjne, i osobno ocenił skutki rozstrzygnięcia. To konkretny przykład, dlaczego w dyscyplinarce bada się coś więcej niż samą rozbieżność orzeczeń. Z kolei w sprawie opisanej przez RPO sąd w Grójcu skazał policjanta za wymuszanie wypowiedzi groźbą. Tam zachowanie funkcjonariusza zostało utrwalone na nagraniu.
Wyrok SN w sprawie dyscyplinarnej sędzi, SNO 33/04 · Sprawa policjanta z Grójca i raport RPO
Na marginesie akt
Immunitet ma chronić wykonywanie funkcji przed odwetem. Obywatel ma prawo zapytać, jak skontrolowano czynności w jego sprawie. Bo przy korekcie błędu urząd potrafi wydrukować wodospad uzasadnień. Nadal trzeba zadać najprostsze pytanie: kto konkretnie miał sprawdzić akta i czy to zrobił?
W sprawie rzekomego prezesa z KRS SN stwierdził rażące naruszenie prawa i uchylił nakaz. Z tego rozstrzygnięcia da się ustalić błąd sądowy i jego skutek. Odpowiedzialność osobista wymaga osobnego ustalenia i osobnego rozstrzygnięcia.
Prawo o ustroju sądów powszechnych, art. 80 i 107 · Prawo o prokuraturze, art. 135 i 137 · Ustawa o Policji, art. 132 · Kodeks karny, art. 231
Powiązane felietony: czego statystyki apelacji nie mówią o błędach · dlaczego SN uchylił wyrok w sprawie terminu wniosku.
Jak czytać orzeczenia i sprawdzać źródła.
Zobacz też Jak SN skontrolował orzeczenia dyscyplinarne w sprawie adwokata.
Przeczytaj również złożenie sędziego z urzędu po skazaniu (II ZOW 4/22).