- 15 listopada 2026
- Autor: Błażej Bladowski
- Kategoria: Paragraf i absurd

Paragraf i absurd | Felieton redakcyjny · Profil autora
Zdjęcie ilustracyjne · Stanowisko świadka na sali sądowej. Fot. Brad Shorr, Wikimedia Commons, domena publiczna. Miniatury mogą być kadrowane.
W wersji korytarzowej są tylko dwa przyciski. Pierwszy: mówić prawdę, choćby miało to dostarczyć dowodu przeciwko sobie. Drugi: nacisnąć „odmawiam odpowiedzi” i pozwolić, by przesłuchujący sam dopowiedział resztę. Śledczy może wtedy wrócić do biurka z poczuciem, że wykrył coś wielkiego. W rzeczywistości wykrył, że obywatel przeczytał pouczenie.
Uchwała, którą warto przeczytać do końca
W 2021 r. siedmiu sędziów rozstrzygnęło rozbieżność dotyczącą art. 233 § 1a k.k. Pytanie dotyczyło świadka, który z obawy przed własną odpowiedzialnością karną składa nieprawdziwe zeznanie w obronie przed samooskarżeniem. Skład nadał uchwale moc zasady prawnej. Zostało po niej trochę mniej miejsca na szkolenie prowadzone metodą „podpis pod pouczeniem i po sprawie”.
Na marginesie akt
Najbardziej komiczny element tej procedury to przekonanie, że prawo do obrony powinno działać tylko wtedy, gdy jego użycie nie sprawi urzędowi żadnej przykrości. Według tej logiki gaśnica też powinna być za szybą z napisem: używać wyłącznie w budynku, w którym nic się nie pali.
Kiedy fałszywe zeznanie może mieścić się w prawie do obrony?
Uchwała siedmiu sędziów I KZP 5/21, mająca moc zasady prawnej, dotyczy świadka, który zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę w obronie przed własną odpowiedzialnością karną. Wyłączenie odpowiedzialności z art. 233 § 1a k.k. wymaga także, by jego zachowanie nie wypełniało znamion innego czynu zabronionego. Sama obawa o osobę najbliższą może uzasadniać uchylenie się od odpowiedzi na podstawie art. 183 § 1 k.p.k., ale nie uruchamia tej samej reguły dotyczącej fałszywych zeznań.
Uchwała siedmiu sędziów SN z 9 listopada 2021 r., I KZP 5/21 · Kodeks postępowania karnego w ELI · Paragraf i absurd
Powiązane felietony: kiedy świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie · jak SN zastosował zasadę w konkretnej sprawie.