Skarga pauliańska po darowiźnie lub przeniesieniu majątku

Aktualizacja:

Czy wierzyciel może zakwestionować darowiznę?

Wierzyciel może żądać uznania darowizny za bezskuteczną wobec siebie, jeśli spełnione są przesłanki skargi pauliańskiej. Przy nieodpłatnym nabyciu wiedza obdarowanego o pokrzywdzeniu wierzyciela nie jest warunkiem ochrony. Do oceny potrzebne są data i treść czynności, dokumenty wierzytelności oraz dane o wypłacalności dłużnika przed darowizną i po niej. Kodeks cywilny, art. 527–530.

Do sprawdzenia w dokumentach. Jeśli było kilka czynności, sporządź osobny wiersz dla każdej. Zapisz datę, nabywcę, świadczenie wzajemne i źródło danych. Pięcioletni termin z art. 534 k.c. liczy się od daty kwestionowanej czynności. Przy sporze o tę datę porównaj umowę, dokumenty wykonania i późniejsze rozporządzenia.

Co wierzyciel może zakwestionować?

Przy spełnieniu przesłanek art. 527 k.c. wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną wobec niego. Pokrzywdzenie wiąże się z powstaniem albo pogłębieniem niewypłacalności wskutek czynności. Znaczenie mają także świadomość dłużnika, korzyść osoby trzeciej oraz jej wiedza lub możliwość uzyskania wiedzy przy zachowaniu należytej staranności. Przy czynnościach nieodpłatnych art. 528 pozwala dochodzić ochrony niezależnie od wiedzy osoby trzeciej. Przy przyszłych wierzycielach art. 530 przewiduje odrębne przesłanki, w tym zamiar pokrzywdzenia. Kodeks cywilny, art. 527–530.

Jakie dokumenty zestawić?

  1. Umowę, faktury, orzeczenia lub inne dokumenty wskazujące źródło wierzytelności. Osobno zapisz datę powstania i wymagalności.
  2. Akt darowizny, umowę sprzedaży lub dokument wniesienia aktywa. Dołącz wycenę oraz potwierdzenia zapłaty i wydania.
  3. Zestawienie majątku i zobowiązań przed czynnością i po niej. Wskaż obciążenia i możliwość zaspokojenia z pozostałych składników.
  4. Informacje o relacji stron oraz dokumenty późniejszego rozporządzenia aktywem, jeśli do niego doszło.

Przykład modelowy. Darowizna lokalu po powstaniu długu

Dłużnik darował lokal siostrze kilka miesięcy po powstaniu wierzytelności. Lokal był obciążony hipoteką, a dłużnik zachował wyposażenie firmy. W analizie znaczenie ma wartość lokalu po uwzględnieniu obciążenia, wartość pozostałych składników i możliwość zaspokojenia wierzyciela. Osobno trzeba ustalić datę czynności. Art. 534 k.c. przewiduje pięcioletni termin od jej dokonania na żądanie uznania czynności za bezskuteczną. Przy dalszej sprzedaży lokalu trzeba sprawdzić warunki dochodzenia roszczenia wobec kolejnego nabywcy z art. 531 § 2 k.c. Kodeks cywilny, art. 531–534.

Co zrobić po doręczeniu pozwu ze skargi pauliańskiej?

  1. Zapisz datę doręczenia. Zachowaj kopertę lub potwierdzenie elektroniczne. Sprawdź, czy doręczono pozew, zobowiązanie do odpowiedzi albo także postanowienie o zabezpieczeniu. Zapisz terminy wskazane w każdym pouczeniu.
  2. Ustal, czego żąda wierzyciel. Zapisz, kogo pozwano, którą czynność wskazano i jaką wierzytelność ma chronić żądanie. Jeśli rzecz została dalej zbyta, ustal datę i warunki kolejnej czynności.
  3. Przygotuj akta nabycia. Zbierz umowę, potwierdzenia płatności, wycenę i dokumenty obciążeń. Zaznacz, które twierdzenia pozwu możesz odnieść do dokumentów i których danych brakuje.
  4. Sprawdź osobno zabezpieczenie. Jeśli sąd wydał postanowienie, odnotuj, jakiego składnika i jakiego zakazu dotyczy. Przekaż pełnomocnikowi komplet pism wraz z potwierdzeniami doręczeń.

Kodeks postępowania cywilnego, art. 205¹ i art. 730 i nast. · Kodeks cywilny, art. 527–534.

Dłoń z długopisem podczas podpisywania dokumentu
Podpisany dokument pozwala ustalić datę i warunki czynności. Przy sprzedaży zestaw go z potwierdzeniem zapłaty.

Chronologia oceny czynności

Jeśli oceniasz sprzedaż firmy, ustal najpierw przedmiot transakcji. Zobacz porównanie sprzedaży udziałów i sprzedaży aktywów.

  1. Przed czynnością. Ustal wierzyciela, podstawę i wysokość wierzytelności. Zapisz osobno datę jej powstania, wymagalności oraz pierwszego wezwania. Przy sporze o datę zaznacz, które dokumenty potwierdzają każdy wariant.
  2. W dniu czynności. Ustal przedmiot, wartość, nabywcę i warunki rozliczenia. Przy sprzedaży porównaj cenę umowną z potwierdzonymi wpływami. Przy darowiźnie odnotuj nieodpłatność oraz powiązania stron.
  3. Po czynności. Sprawdź, jakie aktywa pozostały dłużnikowi, jakie miały obciążenia i czy można było się z nich zaspokoić. Jeżeli nabywca dalej rozporządził aktywem, zbierz dokumenty również tej czynności.

Ta sama darowizna, dwa wyniki oceny wypłacalności

Załóżmy, że wierzyciel dochodzi 180 000 zł. Po darowiźnie dłużnik nadal ma 220 000 zł na rachunku. Jeżeli środki rzeczywiście należą do niego, są dostępne i wystarczają na zaspokojenie, wierzyciel musi wyjaśnić, na czym mimo to polegało pokrzywdzenie. W drugim wariancie dłużnik zachowuje jedynie sprzęt warty 70 000 zł, już obciążony prawem innego wierzyciela. Wtedy porównanie majątku przed czynnością i po niej może prowadzić do innego wniosku. Kwoty są modelowe. Przy ocenie liczą się także pierwszeństwo obciążeń i rzeczywista możliwość uzyskania zapłaty.

Jak sprawdzić oba warianty? Zestaw historię rachunku, dokumenty obciążeń i wycenę aktywów z dokumentami egzekucji. Przy darowiźnie dokonanej przez już niewypłacalnego dłużnika albo takiej, która doprowadziła do niewypłacalności, art. 529 k.c. przewiduje domniemanie świadomości pokrzywdzenia. W przypadku odpłatnej sprzedaży osobie bliskiej art. 527 § 3 k.c. wprowadza odrębne domniemanie dotyczące wiedzy nabywcy. Kodeks cywilny, art. 527–529.

Co oznacza uwzględnienie skargi?

Skutek dotyczy relacji z wierzycielem, który uzyskał ochronę. Art. 532 k.c. pozwala mu dochodzić zaspokojenia z przedmiotu, który wyszedł z majątku dłużnika lub do niego nie wszedł, z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej. Osoba trzecia może zaspokoić wierzyciela albo wskazać wystarczające mienie dłużnika na zasadach art. 533 k.c. Kodeks cywilny, art. 532–533.

Czy cena wpisana w umowie rozstrzyga sprawę?

Ocena obejmuje również wykonanie umowy i skutki dla wypłacalności. W przykładzie lokalu sprzedanego odpłatnie przydatne są wycena, historia przelewu, dokumenty spłaty hipoteki oraz informacje o tym, ile środków pozostało dłużnikowi. W przypadku przyszłego wierzyciela i odpłatnej korzyści nabywcy trzeba sprawdzić dodatkową przesłankę jego wiedzy o zamiarze pokrzywdzenia. Kodeks cywilny, art. 527 i 530.

Najczęstsze pytania

Od kiedy liczy się pięć lat na skargę pauliańską?

Od daty kwestionowanej czynności. Zapisz datę umowy i sprawdź, której czynności dotyczy żądanie wierzyciela. Kodeks cywilny, art. 534.

Co jeśli obdarowany sprzedał rzecz dalej?

Wierzyciel może wystąpić bezpośrednio przeciwko kolejnemu nabywcy, jeśli ten wiedział o okolicznościach uzasadniających bezskuteczność czynności albo nabył rzecz nieodpłatnie. Kodeks cywilny, art. 531 § 2.

Jakie dokumenty zebrać po doręczeniu pozwu?

Zachowaj potwierdzenie doręczenia i pouczenie. Dołącz umowę nabycia, wycenę, potwierdzenia zapłaty i dokumenty obciążeń. Jeśli doręczono też postanowienie o zabezpieczeniu, odnotuj jego zakres i wskazane terminy. Instrukcja po doręczeniu pozwu.

Powiązane poradniki

Poradniki o ochronie majątku w Bazie wiedzy · Dokumenty do sporu z kontrahentem



Author: Błażej Bladowski
Błażej Bladowski - Ekspert Antywindykacji i autor materiałów Fabryki Kreatywnej o spółkach, zadłużeniu, transakcjach oraz decyzjach zarządu. Publikacje wyjaśniają zagadnienia ogólne; ocena konkretnej sprawy wymaga sprawdzenia dokumentów i aktualnego stanu prawnego.