Kto może ogłosić upadłość? Przesłanki i procedura

Aktualizacja: 1 października 2026 r. Kto jest dłużnikiem: spółka, wspólnik czy przedsiębiorca prowadzący działalność na własne nazwisko? Od ustalenia tego zacznij sprawdzanie zdolności upadłościowej i ustawowych wyłączeń. To odrębne pytanie od rozpoznania niewypłacalności oraz od przygotowania wniosku i jego załączników. Wymaga czytania razem z aktualnym tekstem ustawy. Jednolity tekst Prawa upadłościowego w Dz.U. z 2026 r. poz. 913 uwzględnia stan prawny na 10 czerwca 2026 r. i obejmuje m.in. zasady oceny niewypłacalności oraz obowiązek złożenia wniosku nie później niż w terminie 30 dni od wystąpienia podstawy do ogłoszenia upadłości. Sprawdź oficjalny tekst ustawy i dalsze aktualizacje prawne dla spółek. Konsekwencje dla członków zarządu omawia analiza art. 299 i 586 k.s.h.. Osobny tryb dla osób fizycznych nieprowadzących działalności wyjaśnia poradnik o upadłości konsumenckiej; nie należy przenosić jego zasad wprost na spółkę.

Podstawy procedury warto czytać razem z aktualnym hubem upadłość spółki - kiedy złożyć wniosek. Przed wyborem tej drogi porównaj także restrukturyzację i likwidację.

Podstawy prawa upadłościowego - kto może ogłosić upadłość?

Jeżeli analizujesz sytuację spółki przed decyzją o wniosku, zbierz kwoty i daty w rejestrze zobowiązań oraz prognozie gotówki. Przy pierwszej niezapłaconej fakturze zaznacz termin płatności i saldo dostępne w tym dniu. Tak samo opisz kolejne zaległości, żeby można było prześledzić zmianę sytuacji spółki. W uporządkowaniu wariantów może pomóc analiza sytuacji firmy w kryzysie.

Kto może mieć zdolność upadłościową?

• osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą;
• spółka z o.o. i spółka akcyjna;
• spółki osobowe oraz wspólnicy odpowiadający bez ograniczenia, w zakresie przewidzianym przepisami;
• inne podmioty wskazane w ustawie.

Podstawowe sygnały niewypłacalności

Pierwsze kroki przedsiębiorcy

1. sporządź aktualną listę zobowiązań i terminów;
2. zabezpiecz księgi, umowy, rachunki i dane o majątku;
3. ustal, czy możliwa jest restrukturyzacja lub porozumienie;
4. zidentyfikuj czynności wymagające pilnej decyzji zarządu;
5. skonsultuj dokumenty i terminy z profesjonalistą.

Gdy przedsiębiorstwo przestaje regulować wymagalne zobowiązania, trzeba odtworzyć daty płatności, dostępność środków i stan majątku. Strata księgowa sama nie przesądza o niewypłacalności, a dodatni wynik finansowy nie wyklucza problemu z bieżącą płynnością. Podstawy ogłoszenia upadłości określa Prawo upadłościowe; decyzja o wniosku wymaga oceny faktów według aktualnych przepisów.

Kto ma zdolność upadłościową?

Podmioty objęte ustawą (art. 5 Prawa upadłościowego)

Kto może ogłosić upadłość? Jak wskazano we wstępie, najliczniejszą grupą podmiotów, które mogą ogłosić upadłość są przedsiębiorcy, w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego czyli osoby będące osobami fizycznymi, osobami prawnymi lub jednostkami organizacyjnymi, o których mowa w art. 331 § 1 kodeksu cywilnego, prowadzące we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.  Mowa tutaj m.in. o osobach fizycznych prowadzących działalność gospodarczą (chociażby nie została ona odpowiednio zarejestrowana w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej), spółkach osobowych czy spółkach kapitałowych (jeśli prowadzą one działalność gospodarczą). Ustawa - Prawo upadłościowe może ograniczać zdolność upadłościową niektórych podmiotów. 

Kolejną grupą podmiotów, które mogą ogłosić upadłość są spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, proste spółki akcyjne oraz spółki akcyjne, także nieprowadzące działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 151 § 1 Kodeksu spółek handlowych spółka z o.o. może powstać w każdym prawnie dopuszczalnym celu. Wynika z tego, że nie każda spółka z o.o. musi zostać zawiązana w celu prowadzenia działalności gospodarczej a co za tym idzie nie każda z nich musi być przedsiębiorcą. Spółka z o.o. może powstać np. w celu prowadzenia działalności charytatywnej, jednakże cel dla którego powstała nie ma wpływu na możliwość nabywania przez nią praw i zaciągania przez nią zobowiązań, a co za tym idzie - na możliwość ogłoszenia przez nią upadłości.

Prawo upadłościowe stanowi również, że upadłość mogą ogłosić wspólnicy spółek handlowych ponoszący odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem. Mowa tutaj o wszystkich wspólnikach w spółce jawnej oraz komplementariuszach w spółce komandytowej oraz w spółce komandytowo-akcyjnej. Upadłość mogą również ogłosić wspólnicy spółki partnerskiej na tożsamych zasadach jak wspólnicy ponoszący nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spółki osobowej, z tym jednak wyjątkiem, że nie odpowiadają oni za zobowiązania wynikające z błędu w sztuce innego partnera. 

Kto nie ma zdolności upadłościowej?

Jednocześnie, w artykule 6 prawa upadłościowego wskazano szereg podmiotów, które nie posiadają zdolności upadłościowej. 

Pierwszym, najistotniejszym podmiotem, który nie może ogłosić upadłości jest Skarb Państwa (fiscus) a więc ucieleśnienie Państwa w relacjach prywatnoprawnych. Skarb Państwa to szczególna osoba prawna, wywodząca swoją osobność prawną wprost z przepisów ustawy - Kodeks cywilny. Zdolność upadłościowa nie przysługuje ani Skarbowi Państwa ani jednostkom organizacyjnym przez które działa (stationes fisci). Uzasadnieniem na niedopuszczalność posiadania przez Skarb Państwa zdolności upadłościowej była założenie, że Skarb Państwa powinien zawsze być w stanie spłacać swoje zobowiązania.

Zdolności upadłościowej nie posiadają także jednostki samorządu terytorialnego tj. gminy powiaty i województwa, a więc podmioty posiadające osobowość prawną powołane do wykonywania zadań publicznych. Upadłości nie mogą również ogłosić samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej a także instytucje i osoby prawne utworzone w drodze ustawy oraz podmioty utworzone w wykonaniu obowiązku nałożonego ustawą, chyba że ustawa stanowi inaczej. Do tej grupy podmiotów zaliczamy między innymi: Agencję Mienia Wojskowego, Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości, Polską Organizację Turystyczną, Narodowy Bank Polski, Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych czy Bank Gospodarstwa Krajowego.

Art. 6 wyłącza z ogólnego trybu także osoby fizyczne prowadzące gospodarstwo rolne bez innej działalności gospodarczej lub zawodowej, uczelnie oraz fundusze inwestycyjne. Rolnika nie należy jednak uznawać za całkowicie pozbawionego możliwości upadłości: jego sytuację ocenia się również według przepisów odrębnego postępowania z art. 491¹ i następnych.

Jak widać, krąg podmiotów posiadających zdolność upadłościową, a więc mogących ogłosić upadłość jest dość rozległy. Jednakże czym tak naprawdę owa upadłość jest?

Orzecznictwo: liczba wierzycieli ma znaczenie

Wyrok Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2010 r., IV CNP 95/09. SN wyjaśnił, że upadłość przedsiębiorcy jest wspólnym postępowaniem wierzycieli. Wniosek dotyczący dłużnika mającego tylko jednego wierzyciela podlega oddaleniu z uwagi na brak podstaw do prowadzenia takiego postępowania. Liczba niezapłaconych faktur nie jest tym samym co liczba wierzycieli.

Znaczenie praktyczne. Przed wnioskiem trzeba sporządzić rzeczywistą listę podmiotów uprawnionych do zapłaty, a nie jedynie zsumować dokumenty. Tezy dotyczącej upadłości przedsiębiorcy nie należy przenosić na upadłość konsumencką, w której przepisy dopuszczają jednego wierzyciela. Orzeczenie nie rozstrzyga też automatycznie wszystkich podstaw odpowiedzialności członka zarządu ani nie zastępuje oceny niewypłacalności.

Źródło orzeczenia: IV CNP 95/09

Przesłanki niewypłacalności

Zbierz dane o płatnościach z kilku kolejnych okresów. Przy każdym niezapłaconym zobowiązaniu wpisz termin, kwotę pozostałą po wpłatach i przyczynę braku zapłaty. Zaznacz oddzielnie pozycje kwestionowane przez spółkę.

Niewypłacalność jest podstawą oceny, czy można ogłosić upadłość; samo powstanie tego stanu nie jest jeszcze ogłoszeniem upadłości. Upadłość następuje na podstawie postanowienia sądu. Zgodnie z art. 11 Prawa upadłościowego dłużnik jest niewypłacalny, gdy utracił zdolność wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Celem ułatwienia oceny, czy podmiot już stał się niewypłacalny, w przepisach prawa upadłościowego ustanowiono domniemanie, zgodnie z którym dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Pojedyncze opóźnienie z zapłatą czynszu lub raty nie przesądza samo w sobie o niewypłacalności. Nie można jednak automatycznie czekać trzech miesięcy: domniemanie ustawowe nie wyklucza wcześniejszego ustalenia utraty zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. 

Przekroczenie trzech miesięcy opóźnienia tworzy ustawowe domniemanie utraty zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań; nie jest jednak jedynym sposobem oceny niewypłacalności. Ostateczna ocena wymaga analizy wszystkich zobowiązań, przepływów pieniężnych i dokumentów, a domniemanie może być podważane w konkretnym postępowaniu. Opisana powyżej sytuacja to tak zwana niewypłacalność płynnościowa.

Niewypłacalność osoby prawnej

Przesłanka przewagi zobowiązań pieniężnych nad majątkiem przez ponad 24 miesiące podlega szczególnym zasadom wyceny i wyłączeniom z art. 11 ust. 2-6. Nie stosuje się jej do spółek osobowych, w których co najmniej jednym wspólnikiem odpowiadającym bez ograniczenia całym majątkiem jest osoba fizyczna (art. 11 ust. 7). Niezależnie od tego trzeba badać utratę zdolności wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Ocena majątku i zobowiązań

Szczególny scenariusz braku środków na postępowanie opisuje karta majątku i kosztów przy upadłości spółki bez majątku. Poradnik porządkuje aktywa, obciążenia i możliwe wpływy oraz wyjaśnia, jak oddzielić koszty od obowiązków zarządu.

Spółka może mieć majątek przewyższający zobowiązania, a mimo to utracić zdolność wykonywania wymagalnych płatności. Przy ocenie płynności trzeba sprawdzić, czy aktywa mogą być wykorzystane w terminach zapłaty, jakie są ich obciążenia oraz które wpływy są rzeczywiście dostępne. Sam bilans nie rozstrzyga tej kwestii.

Prawo upadłościowe przewiduje także odrębną podstawę niewypłacalności dla osoby prawnej i określonych jednostek organizacyjnych: zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku przez okres dłuższy niż 24 miesiące. Ustawa wskazuje, jakie składniki pomija się przy takim porównaniu. Obie podstawy należy oceniać według aktualnego brzmienia art. 11 oraz dokumentów spółki. Więcej o chronologii wyjaśnia poradnik o niewypłacalności spółki.

Co dzieje się po ogłoszeniu upadłości?

• powstają skutki dla zarządu majątkiem i czynności dłużnika;
• ustalana jest masa upadłości;
• syndyk sporządza inwentaryzację i podejmuje czynności przewidziane w postępowaniu;
• wierzyciele zgłaszają wierzytelności zgodnie z właściwą procedurą;
• majątek może zostać zlikwidowany, a środki podzielone według zasad postępowania.

Powiązane tematy

• Skutki ogłoszenia upadłości
• Likwidacja masy upadłości
• Restrukturyzacja spółki
• Zadłużona spółka - przewodnik
• Odpowiedzialność zarządu
• Podstawy prawa restrukturyzacyjnego
• Aktualizacje prawne dla spółek

Pytania o przesłanki ogłoszenia upadłości

Czy każde opóźnienie oznacza upadłość?

Nie. Ocenia się całość sytuacji, w tym liczbę zobowiązań, czas opóźnień, majątek i realną zdolność do dalszej spłaty.

Czy spółka z o.o. może ogłosić upadłość?

Tak, jeżeli spełnia przesłanki wynikające z prawa upadłościowego. Odpowiedzialność spółki i odpowiedzialność członków zarządu to odrębne zagadnienia.

Upadłość czy restrukturyzacja?

To zależy od tego, czy przedsiębiorstwo ma realną możliwość kontynuowania działalności i wykonania planu naprawczego. Wymaga to analizy dokumentów i płynności.

Co przygotować przed konsultacją?

Listę wierzycieli, umowy, wyciągi, dane o majątku, sprawozdania finansowe, korespondencję oraz informacje o toczących się postępowaniach.

Materiał ma charakter informacyjny. Przesłanki i terminy trzeba oceniać na podstawie aktualnych przepisów i konkretnej sytuacji.