Prawo restrukturyzacyjne – tryby, warunki i plan działania

Podstawy prawa restrukturyzacyjnego

Restrukturyzacja ma pomóc dłużnikowi uniknąć upadłości przez zawarcie układu z wierzycielami, a w sanacji także przez działania naprawcze. Nie jest automatycznym umorzeniem długu. Wymaga planu, danych finansowych, współpracy i oceny, czy przedsiębiorstwo ma realną zdolność do dalszego działania. Przy pilnym porządkowaniu informacji i decyzji sprawdź zakres zarządzania kryzysowego spółką. Jeżeli przyczyną napięć są opóźnienia od odbiorców, uzupełnij diagnozę o analizę zatorów płatniczych i prognozę gotówki.

Kiedy warto analizować restrukturyzację?

• gdy pojawiają się opóźnienia w płatnościach;
• gdy spółka przewiduje utratę płynności;
• gdy możliwe jest porozumienie z wierzycielami;
• gdy działalność jest ekonomicznie uzasadniona po zmianie kosztów, finansowania lub organizacji.

Cztery tryby postępowania

Jak przygotować się do wyboru trybu?

1. sporządź listę wierzycieli i zobowiązań;
2. ustal, które wierzytelności są sporne;
3. przygotuj 13-tygodniową prognozę przepływów pieniężnych;
4. opisz przyczyny kryzysu i działania naprawcze;
5. uwzględnij plan restrukturyzacyjny, test zaspokojenia i prognozy wykonania układu;
6. porównaj koszt, ochronę i zakres kontroli w każdym trybie;
7. sprawdź, czy przedsiębiorstwo będzie w stanie płacić nowe zobowiązania.

Cel postępowania restrukturyzacyjnego

Co zrobić żeby nie ogłosić upadłości? Jak przekształcić, zmienić sposób prowadzenia działalności? Dogadać się z wierzycielami, żeby poczekali jeszcze miesiąc?  Te pytania zadaje sobie wielu przedsiębiorców znajdujących się na skraju bankructwa, którzy chcieliby uratować biznes. Każdy chce żeby jego działalność funkcjonowała jak najlepiej i prężnie się rozwijała jednakże niekiedy, z przyczyn zależnych od nas lub nie, przedsiębiorstwo przestaje być dochodowe i przynosić zyski a nawet popada w coraz większe długi. Wówczas niezwłocznie trzeba podejmować kroki, aby uratować przedsiębiorstwo. Służyć temu może jego restrukturyzacja, która odbywa się na jeden ze sposobów opisanych w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. prawo restrukturyzacyjne. 

Głównym celem postępowania restrukturyzacyjnego, jak stanowi art. 3 ust. 1 prawa restrukturyzacyjnego jest uniknięcie upadłości dłużnika poprzez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami, a w przypadku postępowania sanacyjnego – również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli. 

W odniesieniu do głównych zasad restrukturyzacji to należą do nich zasada ochrony słusznych praw dłużnika oraz zasada dominacji grupowego (zbiorowego) interesu wierzycieli. Postępowanie restrukturyzacyjne ma pomóc dłużnikowi uporządkować i zrestrukturyzować przedsiębiorstwo a także uchronić je od upadłości. Jednocześnie jednak procedura restrukturyzacyjna chroni interesy wierzycieli – tak aby uzyskali oni zaspokojenie swoich wierzytelności, które przysługują im w stosunku do dłużnika. 

Jeśli chodzi o samą restrukturyzację to prawo restrukturyzacyjne wskazuje na cztery możliwości przeprowadzenia restrukturyzacji: 1) w postępowaniu o zatwierdzenie układu; 2) w przyspieszonym postępowaniu układowym; 3) w postępowaniu układowym; 4) w postępowaniu sanacyjnym. Szczegółowe przesłanki do przeprowadzenia każdego z rodzajów postępowań restrukturyzacyjnych zostały uregulowane w art. 3 prawa restrukturyzacyjnego. 

Postępowanie o zatwierdzenie układu

Postępowanie o zatwierdzenie układu to najprostsze i najmniej skomplikowane z postępowań restrukturyzacyjnych. Odbywa się ono również przy minimalnym udziale sądu. Jego celem jest zawarcie układu w wyniku samodzielnego zbierania głosów wierzycieli przez dłużnika bez udziału sądu. Może ono być przeprowadzone  jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. Kolejnym rodzajem postępowania restrukturyzacyjnego jest przyspieszone postępowanie układowe, którego celem jest umożliwienie dłużnikowi zawarcia układu po sporządzeniu spisu wierzytelności w uproszczonym trybie.

Może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. Klasyczne postępowanie układowe umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności. Może prowadzić dłużnik, który nie może prowadzić przyspieszonego postępowania układowego, dlatego że suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. Postępowanie sanacyjne zaś
umożliwia dłużnikowi przeprowadzenie działań sanacyjnych oraz zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności.

Wybór rodzaju postępowania restrukturyzacyjnego, oczywiście w granicach ustawowych przesłanek, należy do dłużnika.  Jeżeli postępowanie restrukturyzacyjne wszczyna się na wniosek dłużnika, to sąd restrukturyzacyjny nie może otworzyć innego rodzaju postępowania niż to, o które wnosi dłużnik. Jeżeli dłużnik wybrał niewłaściwy z uwagi na jego sytuację rodzaj postępowania, wówczas sąd oddala taki wniosek.

Podmiotami, wobec których może być prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne, są przede wszystkim przedsiębiorcy w rozumieniu Kodeksu cywilnego czyli osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna z art. 331 KC prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.

Kto może skorzystać z restrukturyzacji?

Art. 4 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego obejmuje także spółki z o.o., proste spółki akcyjne i spółki akcyjne nieprowadzące działalności gospodarczej, wspólników osobowych spółek handlowych odpowiadających za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym majątkiem oraz wspólników spółki partnerskiej. Samo posiadanie udziałów w spółce kapitałowej nie daje osobie fizycznej takiej zdolności.

Wyłączenia podmiotowe określa art. 4 ust. 2. Obejmują m.in. Skarb Państwa i samorządy, banki krajowe, BGK, oddziały banków zagranicznych, SKOK, wskazane w ustawie domy maklerskie, zakłady ubezpieczeń i reasekuracji oraz fundusze inwestycyjne. Dla podmiotów sektora finansowego należy sprawdzić pełny katalog i właściwy szczególny reżim; nie można zastępować go ogólnym określeniem „wszystkie firmy inwestycyjne”.

Niewypłacalność i zagrożenie niewypłacalnością

Restrukturyzację przeprowadza się wobec dłużnika niewypłacalnego bądź zagrożonego niewypłacalnością. Pojęcie niewypłacalności należy rozumieć zgodnie z ustawą – prawo upadłościowe czyli niewypłacalność to utrata zdolności do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Celem ułatwienia oceny, czy podmiot już stał się niewypłacalny, w przepisach prawa upadłościowego ustanowiono domniemanie, zgodnie z którym dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. W odniesieniu do dłużników będących osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną ustawodawca uregulował również drugi rodzaj niewypłacalności – niewypłacalność majątkową.

Ma ona miejsce w sytuacji, gdy zobowiązania pieniężne dłużnika przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Test wymaga zastosowania wyłączeń z art. 11 Prawa upadłościowego; nie jest prostym porównaniem dowolnych sum bilansowych. Przepis o nadmiernym zadłużeniu nie obejmuje wskazanych w art. 11 ust. 7 spółek osobowych. Trzymiesięczne opóźnienie jest domniemaniem utraty zdolności płatniczej, a nie okresem, przez który zawsze wolno czekać.  Wątpliwości może budzić to jak rozumieć pojęcie zagrożenia niewypłacalnością. Zgodnie z art. 6 ust. 3 prawa restrukturyzacyjnego przez dłużnika zagrożonego niewypłacalnością należy rozumieć dłużnika, którego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że w niedługim czasie może stać się niewypłacalny. Można przyjąć, że dłużnik jest zagrożony niewypłacalnością, jeżeli pomimo wykonywania swoich zobowiązań i posiadania zdolności do ich wykonywania, według rozsądnej i obiektywnej oceny jego sytuacji ekonomicznej należy przewidywać, że w niedługim czasie stanie się niewypłacalny.

Przykład modelowy, nie opis sprawy klienta: firma budowlana wykonuje kontrakt za stałe wynagrodzenie, lecz wzrost kosztów powoduje przewidywany niedobór środków na kolejne płatności. Prognoza może wskazywać zagrożenie niewypłacalnością, nawet gdy firma jeszcze reguluje bieżące zobowiązania. Sam spadek rentowności nie przesądza jednak o spełnieniu przesłanek ustawowych; trzeba sprawdzić kwoty, daty, dostępne finansowanie i wiarygodność założeń.

Przesłanki odmowy otwarcia postępowania

Art. 8 przewiduje odmowę otwarcia postępowania, gdy jego skutkiem byłoby pokrzywdzenie wierzycieli. Dla postępowania układowego i sanacyjnego trzeba ponadto uprawdopodobnić zdolność do bieżącego pokrywania kosztów oraz zobowiązań powstałych po otwarciu. W postępowaniu o zatwierdzenie układu sąd nie wydaje analogicznego postanowienia o otwarciu: bada przyjęty układ na etapie zatwierdzenia, według art. 165 i przepisów właściwych dla tego trybu. Należy odróżniać odmowę otwarcia od odmowy zatwierdzenia układu.

Podsumowując, postępowanie restrukturyzacyjne ma na celu uniknięcie upadłości przez zastosowanie odpowiednich środków prawnych i faktycznych, przy jednoczesnym uwzględnieniu praw wierzycieli. Oczywiście to czy przyniesienie ono skutek w dużej mierze zależy od woli wierzycieli a także chęci dłużnika i jego możliwościach. Sama procedura restrukturyzacji może przebiegać na różne sposoby – mniej lub bardziej skomplikowane. Najważniejsze jednak , żeby za pomocą tego postępowania udało się uchronić przedsiębiorstwo dłużnika.

Niewypłacalność a zagrożenie niewypłacalnością

Restrukturyzacja może dotyczyć dłużnika niewypłacalnego albo zagrożonego niewypłacalnością. Wczesna reakcja zwiększa zakres możliwych działań, ale nie oznacza, że każdy problem płynności kwalifikuje się do tego samego postępowania.

Dokumenty do pierwszej analizy

• bilans, rachunek wyników i aktualne zestawienie zobowiązań;
• prognozy wpływów i wydatków;
• umowy kredytowe, leasingowe i handlowe;
• korespondencja z wierzycielami i informacje o egzekucjach;
• wykaz majątku i zabezpieczeń;
• opis modelu biznesowego oraz plan działań naprawczych.

Jak wstępnie wybrać kierunek analizy?

Powiązane tematy

• Restrukturyzacja spółki
• Prawo upadłościowe
• Zadłużona spółka – przewodnik
• Odpowiedzialność zarządu
• Aktualizacje prawne dla spółek
• Oferta dla spółek i przedsiębiorców

Źródła do weryfikacji: Prawo restrukturyzacyjne, art. 3–8, 10a i 165, oraz Prawo upadłościowe, art. 11. Przepisy przejściowe mogą uzależniać właściwy stan prawny od daty wniosku lub ustalenia dnia układowego.

Najczęstsze pytania

Czy restrukturyzacja zawsze chroni przed upadłością?

Nie. Skuteczność zależy od sytuacji przedsiębiorstwa, wykonania planu i współpracy z wierzycielami.

Czy wierzyciele muszą zgodzić się na układ?

Układ wymaga przeprowadzenia głosowania i spełnienia wymogów przewidzianych w przepisach. Sama deklaracja dłużnika nie zmienia zobowiązań.

Czy można prowadzić działalność w restrukturyzacji?

W wielu przypadkach tak, ale zakres samodzielności zależy od trybu postępowania, decyzji sądu i roli nadzorcy lub zarządcy.

Kiedy restrukturyzacja może być spóźniona?

Gdy brak jest realnego planu, majątku lub zdolności do finansowania bieżących kosztów. Ocena wymaga analizy konkretnej sytuacji.

Materiał ma charakter informacyjny. Wybór trybu i terminy wymagają oceny aktualnych przepisów oraz dokumentów przedsiębiorstwa.