Umowa zlecenie – zasady, obowiązki i wypowiedzenie

Umowa zlecenie a umowa o dzieło

W osobnym artykule opisaliśmy umowę o dzieło jako umowę cywilnoprawną. Tutaj analizujemy zlecenie i zasady stosowane odpowiednio do części umów o świadczenie usług. Sama nazwa dokumentu nie rozstrzyga, czy sposób wykonywania obowiązków odpowiada umowie cywilnoprawnej czy stosunkowi pracy. Umowa ta, podobnie jak umowa o dzieło została uregulowana w kodeksie cywilnym. I choć wielu osobom wydaje się, że można je stosować zamiennie to umowa o dzieło oraz umowa zlecenie w znaczący sposób różnią się od siebie.

Najważniejszą różnicą jest to, że umowa o dzieło jest umową rezultatu, natomiast umowa zlecenie to umowa starannego działania. W umowie o dzieło chodzi o wykonanie oznaczonego rezultatu, który nie zawsze musi być materialnym przedmiotem. Umowa zlecenia w znaczeniu kodeksowym dotyczy dokonania określonej czynności prawnej, a do niektórych umów o świadczenie usług stosuje się jej przepisy odpowiednio. Dokładny zakres świadczenia i sposób jego oceny wynikają z treści umowy. Porównaj obowiązki stron umowy o dzieło. Najłatwiej różnice pomiędzy tymi umowami przedstawić w oparciu o stosunek łączący prawnika z klientem. Prawnik nie zobowiązuje się wygrać sprawy – nie jest to więc umowa o dzieło. Prawnik zobowiązuje się podejmować wszelkie starania, reprezentować swojego klienta, ale nie może dać gwarancji że sprawę wygra – jest to więc umowa zlecenia.

Czym jest umowa zlecenia?

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Warto jednak wskazać, że w tradycyjnym, potocznym rozumieniu umowa zlecenia nie dotyczy dokonania czynności prawnej a czynności faktycznych i podstawą prawną do stosowania tych przepisów do czynności faktycznych jest przepis art. 750 kodeksu cywilnego zgodnie z którym „do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu”.

Stronami umowy zlecenie są dający zlecenie potocznie zwany zleceniodawcą oraz przyjmujący zlecenie potocznie zwany zleceniobiorcą. Świadczeniem zleceniobiorcy jest dokonanie określonej czynności natomiast jeśli chodzi o świadczenie dającego zlecenie będzie nim zapłata określonego wynagrodzenia. Może się zdarzyć tak, że strony umówią się albo będzie wynikało z okoliczności, że wynagrodzenie się nie należy, jednakże taka sytuacja należy do rzadkości. Zdecydowana większość przypadków umów zlecenie dotyczy zleceń odpłatnych. Jeśli strony w umowie nie wskażą wysokości wynagrodzenia oraz nie ma obowiązującej taryfy w tym zakresie, należy się wynagrodzenie odpowiadające wykonanej pracy.

Wykonanie zlecenia

Przyjmujący zlecenie zobowiązany jest do tego, aby wykonać zlecenie samodzielnie. To on jest stroną umowy i to jemu powierzono dokonanie określonych czynności wobec czego niezasadnym byłoby powierzenie dokonania czynności osobie trzeciej. Może się jednak zdarzyć tak, że strony wskażą w umowie, że jest to możliwe. Może to również wynikać ze zwyczaju albo z okoliczności zmuszających do skorzystania z zastępcy (art. 738 k.c.). W takiej sytuacji przyjmujący zlecenie obowiązany jest zawiadomić niezwłocznie dającego zlecenie o osobie i o miejscu zamieszkania swego zastępcy i w razie zawiadomienia odpowiedzialny jest tylko za brak należytej staranności w wyborze zastępcy. Jednocześnie zastępca odpowiedzialny jest za wykonanie zlecenia także względem dającego zlecenie. Jeżeli przyjmujący zlecenie ponosi odpowiedzialność za czynności swego zastępcy jak za swoje własne czynności, ich odpowiedzialność jest solidarna. W sytuacji jednak, gdyby powierzenie wykonania czynności innej osobie było niemożliwe (ponieważ nie wynika ze zwyczaju ani z umowy i nie wymuszają tego okoliczności), a przyjmujący zlecenie i tak powierzy wykonanie czynności innej osobie, a rzecz należąca do dającego zlecenie uległa przy wykonywaniu zlecenia utracie lub uszkodzeniu, przyjmujący zlecenie jest odpowiedzialny także za utratę lub uszkodzenie przypadkowe, chyba że jedno lub drugie nastąpiłoby również wtedy, gdyby sam zlecenie wykonywał.

Obowiązki stron i wynagrodzenie

Przepisy kodeksu cywilnego szczegółowo regulują obowiązki stron związane z umową zlecenia. Przyjmujący zlecenie powinien udzielać dającemu zlecenie potrzebnych wiadomości o przebiegu sprawy, a po wykonaniu zlecenia lub po wcześniejszym rozwiązaniu umowy złożyć mu sprawozdanie. Powinien mu wydać wszystko, co przy wykonaniu zlecenia dla niego uzyskał, chociażby w imieniu własnym. Ponadto, przyjmującemu zlecenie nie wolno używać we własnym interesie rzeczy i pieniędzy dającego zlecenie. Od sum pieniężnych zatrzymanych ponad potrzebę wynikającą z wykonywania zlecenia powinien płacić dającemu zlecenie odsetki ustawowe. Ponadto, dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia, wraz z odsetkami ustawowymi; powinien również zwolnić przyjmującego zlecenie od zobowiązań, które ten w powyższym celu zaciągnął w imieniu własnym. Jeśli wykonanie zlecenia wymaga poczynienia wydatków przez przyjmującego zlecenie, dający zlecenie powinien na żądanie przyjmującego udzielić mu odpowiedniej zaliczki. Oczywiście, strony umawiają się na określony sposób wykonania zlecenia. Jednak przyjmujący zlecenie może bez uprzedniej zgody dającego zlecenie odstąpić od wskazanego przez niego sposobu wykonania zlecenia, jeżeli nie ma możności uzyskania jego zgody, a zachodzi uzasadniony powód do przypuszczenia, że dający zlecenie zgodziłby się na zmianę, gdyby wiedział o istniejącym stanie rzeczy

Wynagrodzenie za zlecenie, jeśli było ono odpłatne, należy się przyjmującemu dopiero po wykonaniu zlecenia, chyba że co innego wynika z umowy lub z przepisów szczególnych. W sytuacji, gdy kilka osób dało lub przyjęło zlecenie wspólnie, ich odpowiedzialność względem drugiej strony jest solidarna.

Wypowiedzenie zlecenia

Szczegółowo została uregulowana kwestia wypowiedzenia umowy zlecenia. Strony mogą umownie określić zasady i terminy wypowiedzenia, ale nie mogą z góry wyłączyć wypowiedzenia z ważnych powodów (art. 746 k.c.). Dający zlecenie może je bowiem wypowiedzieć w każdym czasie. Powinien jednak zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia; w razie odpłatnego zlecenia obowiązany jest uiścić przyjmującemu zlecenie część wynagrodzenia odpowiadającą jego dotychczasowym czynnościom, a jeżeli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, powinien także naprawić szkodę. Z drugiej jednak strony, Przyjmujący zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Jednakże gdy zlecenie jest odpłatne, a wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, przyjmujący zlecenie jest odpowiedzialny za szkodę. Jednocześnie, żadna ze stron nie może z góry zrzec się uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów.

Wbrew temu co mogłoby się wydawać, śmierć jednej ze stron nie zawsze powoduje wygaśnięcie stosunku prawnego zlecenia. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego w braku odmiennej umowy zlecenie nie wygasa ani wskutek śmierci dającego zlecenie, ani wskutek utraty przez niego zdolności do czynności prawnych. Jeżeli jednak, zgodnie z umową, zlecenie wygasło, przyjmujący zlecenie powinien, gdyby z przerwania powierzonych mu czynności mogła wyniknąć szkoda, prowadzić te czynności nadal, dopóki spadkobierca albo przedstawiciel ustawowy dającego zlecenie nie będzie mógł zarządzić inaczej. Jednocześnie w braku odmiennej umowy zlecenie wygasa wskutek śmierci przyjmującego zlecenie albo wskutek utraty przez niego pełnej zdolności do czynności prawnych. Jak widać, w tym zakresie, strony są uprawnione do odmiennego uregulowania łączącego je stosunku prawnego.

Minimalna stawka godzinowa

Od 1 stycznia 2026 r. minimalna stawka godzinowa dla objętych nią umów zlecenia i świadczenia usług wynosi 31,40 zł brutto. Obowiązek dotyczy umów zawieranych z przedsiębiorcą lub inną jednostką organizacyjną, w ustawowym zakresie podmiotowym. Wynagrodzenie można ustalić miesięcznie lub za zadanie, lecz po przeliczeniu na godziny nie może być niższe od minimum. Trzeba uzgodnić sposób potwierdzania liczby godzin. Opodatkowanie i składki zależą od sytuacji zleceniobiorcy, w tym jego innych tytułów do ubezpieczeń.

Sama prowizja nie wyłącza minimalnej stawki. Wyjątek wymaga łącznie, aby zleceniobiorca sam decydował o miejscu i czasie wykonywania zlecenia oraz otrzymywał wyłącznie wynagrodzenie prowizyjne. Pozostałe wyjątki określa art. 8d ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Źródło: wyjaśnienia Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Reasumując, umowa zlecenie to ciekawa alternatywa dla umowy o prace, w szczególności dla osób, które nie są w stanie świadczyć pracy na  etat i interesuje je bardziej elastyczna forma zatrudnienia. Umowa ta jest jednak umową prawa cywilnego i nie obowiązuje wobec niej ochrona pracownika uregulowana w kodeksie pracy.

Umowa zlecenie a umowa o dzieło

Co powinna zawierać umowa?

• dokładny opis czynności;
• miejsce, czas i sposób wykonywania;
• wynagrodzenie i zasady rozliczania godzin;
• zwrot wydatków i zaliczki;
• odpowiedzialność za zastępcę;
• raportowanie i przekazanie rezultatów pracy;
• zasady wypowiedzenia i poufności.

Checklista zleceniodawcy

1. Opisz czynności, a nie pozorny rezultat.
2. Sprawdź, czy relacja nie ma cech stosunku pracy.
3. Ustal ewidencję godzin, jeśli obowiązuje minimalna stawka.
4. Zweryfikuj składki, podatki i status zleceniobiorcy.
5. Ureguluj dostęp do danych i narzędzi.
6. Zapisz procedurę odbioru raportów i rozliczenia.

Najczęstsze ryzyka

• zastępowanie umowy o pracę umową cywilnoprawną;
• brak dokumentacji godzin i wypłat;
• niejasny zakres zlecenia;
• brak zgody na powierzenie czynności osobie trzeciej;
• nieprawidłowe rozliczenie wypowiedzenia;
• używanie nieaktualnej stawki minimalnej.

Powiązane materiały

Przeczytaj także: umowa o dzieło, praca zdalna, CEIDG oraz spółka cywilna.

FAQ

Czy umowa zlecenie jest umową o pracę?

Nie, jest umową cywilnoprawną. Jeżeli jednak sposób wykonywania odpowiada stosunkowi pracy, sama nazwa umowy nie przesądza o kwalifikacji.

Czy zlecenie można wypowiedzieć?

Tak, co do zasady każda strona może je wypowiedzieć, ale skutki finansowe zależą od przyczyny i treści umowy.

Czy każda umowa zlecenie podlega minimalnej stawce godzinowej?

Zależy to od stron, charakteru zlecenia i wyjątków ustawowych. Stawkę trzeba sprawdzić dla aktualnego roku.

Materiał informacyjny. Składki, podatki i minimalną stawkę należy zweryfikować według aktualnych przepisów.