Na czym polega spółka non profit?
Założyciele chcą przeznaczać nadwyżkę na cel społeczny. Jak opisać ten cel w umowie spółki z o.o. i ustalić, na co będzie można wydać wypracowany dochód? Chociaż w praktyce w przeważającej mierze są one tworzone w celu prowadzenia działalności gospodarczej a cel ich powstania jest stricte zarobkowy możliwe jest założenie ich w innym celu. Spółki non profit, których celem jest realizacja określonych zadań, a nie podział zysku między wspólników, mogą osiągać dochód przeznaczany na ten cel i również występują w praktyce w formach prawnych spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki akcyjnej. Kodeks nie tworzy osobnej formy spółki z o.o. non profit. Jej cel i sposób dysponowania zyskiem trzeba ująć w umowie z uwzględnieniem wymogów właściwych dla planowanej działalności. Przed przygotowaniem dokumentów sprawdź zakres usługi rejestracji spółki oraz różnicę między celem spółki a przedmiotem działalności.
Wybór formy prawnej przed rejestracją spółki.
Cel działalności i umowa spółki
Dopuszczalny cel utworzenia spółki z o.o. (art. 151 Kodeksu spółek handlowych)
Cel społeczny, edukacyjny lub kulturalny oraz zasady przeznaczania zysku powinny być jasno opisane w umowie spółki. Zmiana dotychczasowej spółki w podmiot non profit wymaga oceny konkretnych postanowień i praw wspólników. Zgodnie z art. 246 § 1 k.s.h. zmiana umowy wymaga co do zasady większości dwóch trzecich głosów, a istotna zmiana przedmiotu działalności - trzech czwartych; umowa może przewidywać surowsze wymagania. Jeżeli uchwała uszczupla prawa udziałowe lub prawa przyznane osobiście albo zwiększa świadczenia wspólników, potrzebna jest także zgoda wszystkich wspólników, których dotyczy (art. 246 § 3). Ograniczenia prawa do zysku nie należy więc wprowadzać wyłącznie na podstawie ogólnej informacji o większości głosów. Podstawa: Kodeks spółek handlowych, art. 151, 191 i 246.
Orzecznictwo: nadwyżka finansowa a cel non profit
Wyrok TSUE z 10 grudnia 2020 r., C-488/18, Golfclub Schloss Igling. W sprawie zwolnienia z VAT usług związanych ze sportem Trybunał wyjaśnił, że organizacja nienastawiona na zysk może osiągać nadwyżki, jeżeli nie służą one wzbogacaniu jej członków. Ocena obejmuje także przeznaczenie majątku przy rozwiązaniu organizacji, aby wymogu tego nie obchodzono przez końcowy podział majątku.
Znaczenie praktyczne. Sprawdź w projekcie umowy dwie rzeczy: na co można przeznaczyć zysk i komu ma przypaść majątek po likwidacji. Wyrok dotyczył określonego zwolnienia w VAT oraz organizacji sportowej. Nie nadaje polskiej spółce z o.o. statusu OPP i nie przyznaje jej ogólnego zwolnienia z CIT ani VAT.
Cele statutowe i przeznaczenie zysku
Udział wspólników w zysku i postanowienia umowy spółki (art. 191 Kodeksu spółek handlowych).
W projekcie uchwały o przeznaczeniu wyniku wskaż konkretny cel z umowy spółki i kwotę przypisaną do tego celu. Przy kilku projektach uzgodnij sumę pozycji z kwotą przeznaczaną do rozdysponowania.
Kolejną cechą konstytutywną dla spółki non profit jest posiadanie określonych w umowie celów statutowych, na które ma być przeznaczony zysk spółki. Warunki prowadzenia działalności pożytku publicznego przez takie spółki określa art. 3 ust. 3 pkt 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zgodnie z którym działalność pożytku publicznego może być prowadzona także przez spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz kluby sportowe będące spółkami działającymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie, które nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich udziałowców, akcjonariuszy i pracowników. Wobec tego, w umowie spółki non -profit należy określić cele statutowe spółki. Ważne, aby były one spójne z celem spółki oraz jej przedmiotem działalności. To na te cele będzie przeznaczony zysk, który wypracowała spółka. Wspólnicy nie korzystają z prawa do dywidendy, zysk (jeśli został wypracowany) nie będzie im wypłacony, a zostanie przekazany na realizację ich celów statutowych. Dla porównania, w spółce wypłacającej dywidendę decyzję warto zestawić z jej wpływem na bieżącą płynność - omawia to poradnik o dywidendzie a płynności spółki z o.o.. Przykład modelowy klauzuli, wymagający dopasowania do całej umowy (nie gotowy wzór ani opis sprawy klienta): „Wyłącza się zysk do podziału między wspólników. Zysk będzie przeznaczony na realizację celów statutowych spółki, w szczególności na….”
Rejestracja spółki z o.o. i jej umowa.
Pozostałe postanowienia umowy
Istnieje jeszcze szereg różnych dodatkowych postanowień, które powinny znaleźć się w umowie spółki non -profit. Z całą pewnością korzystne jest, aby w spółce funkcjonował organ nadzoru - rada nadzorcza. Chociaż powołanie je w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest konieczne jedynie po spełnieniu szczegółowych przesłanek, chcąc prowadzić działalność non-profit warto jest powołać organ nadzoru - aby działalność spółki podlegała większej kontroli.
Decyzje o majątku i status pożytku publicznego
Co więcej, zgodnie z przepisami kodeksu spółek handlowych, rozporządzenie prawem lub zaciągnięcie zobowiązania do świadczenia o wartości przekraczającej dwukrotność kapitału zakładowego wymaga uchwały wspólników chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Przed podpisaniem większej umowy odszukaj w umowie spółki postanowienie dotyczące zgody wspólników. Przy projektowaniu zasad spółki non profit ustalcie, które wydatki zarząd ma konsultować ze wspólnikami.
Jednocześnie, jeśli spółka chciałaby w przyszłości stać się organizacją pożytku publicznego musi spełnić szereg kolejnych wymagań, w szczególności obowiązki sprawozdawcze oraz związane z publikacją tych sprawozdań. Bycie organizacją pożytku publicznego, czyli posiadanie statusu OPP, wiąże się z pewnymi przywilejami (np. z możliwością korzystania z mechanizmu odpisu od podatku dochodowego na zasadach określonych w aktualnych przepisach), ale też z obowiązkami (np. konieczność wprowadzenia wewnątrz organizacji bardziej wymagających mechanizmów samokontroli, przejrzystość działań i finansów).
Podsumowując, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może działać w formule non profit, jeżeli jej cel, umowa i sposób wykorzystania nadwyżki są spójne z przyjętymi zasadami. Nie oznacza to braku przychodów ani zwolnienia z obowiązków księgowych i podatkowych. Co więcej, jeśli osiągnie ona zysk to nie jest on przeznaczany do podziału między wspólników a jest przeznaczany na realizację celów statutowych, które zostały wskazane w umowie. Gdy chcemy założyć taką spółkę sama procedura przebiega tak wtedy, gdy po prostu zakładamy spółkę z o.o. - konieczna jest wizyta u notariusza a następnie złożenie odpowiedniego wniosku do krajowego rejestru sądowego. W przypadku gdy przekształcamy tradycyjną spółką z o.o. w spółkę non-profit warto jest wcześniej zapoznać się z komentarzami i praktycznymi wyjaśnieniami, aby mieć pewność, że wszystkie nasze pomysły i proponowane przez nas postanowienia są zgodne z prawem i nie naruszają przepisów bezwzględnie obowiązujących. Warto również udać się do profesjonalnego pełnomocnika, który doradzi nam jakie jeszcze postanowienia należy wprowadzić do umowy - w zależności od tego czy w przyszłości będziemy chcieli być organizacją pożytku publicznego czy jednak nie.
Spółka non profit - najważniejsze zasady
| Obszar | Co trzeba uregulować |
|---|---|
| Cel | społeczny, edukacyjny, kulturalny lub inny prawnie dopuszczalny |
| Zysk | przeznaczenie na cele statutowe, bez dystrybucji między wspólników |
| Kontrola | organ nadzoru, raportowanie i zasady zatwierdzania większych czynności |
| Finansowanie | dotacje, działalność odpłatna, darowizny i inne legalne źródła |
| Przejrzystość | dokumentacja wydatków, sprawozdania i rozdzielenie działalności |
Checklista umowy spółki
- cel i misja spółki;
- cele statutowe oraz sposób ich realizacji;
- wyłączenie albo ograniczenie podziału zysku;
- zasady wykorzystania majątku przy rozwiązaniu;
- kompetencje organów i nadzoru;
- reguły konfliktu interesów;
- zasady zmiany celu i dokumentów spółki.
Spółka non profit a status OPP
Spółka działająca bez celu zarobkowego nie uzyskuje automatycznie statusu organizacji pożytku publicznego. Status OPP wiąże się z odrębnymi warunkami, obowiązkami sprawozdawczymi, przejrzystością i kontrolą. Przed rozpoczęciem procedury trzeba sprawdzić aktualne wymogi oraz dopasować umowę spółki.
Ryzyka organizacyjne
- niejasne cele i brak mierników ich realizacji;
- mieszanie środków prywatnych i statutowych;
- wydatki bez dokumentów lub bez związku z celem;
- brak kontroli nad transakcjami z podmiotami powiązanymi;
- przekonanie, że „non profit” oznacza brak obowiązków podatkowych albo księgowych.
Powiązane materiały
Przeczytaj także: rejestracja spółki z o.o., rada nadzorcza, firma przedsiębiorcy oraz przekształcenie spółki.
Pytania o działalność spółki z o.o. non profit
Czy spółka non profit nie może osiągać zysku?
Może osiągać przychody i nadwyżkę, ale zasady jej wykorzystania powinny wynikać z celu i umowy, a środki powinny służyć realizacji celów statutowych.
Czy każdy zysk można przeznaczyć na dowolny cel?
Nie. Wydatkowanie musi odpowiadać umowie, przepisom i dokumentacji działalności.
Czy spółka non profit automatycznie jest OPP?
Nie. Status OPP wymaga spełnienia dodatkowych warunków i przejścia właściwej procedury.
Materiał informacyjny. Cele, obowiązki i skutki podatkowe należy potwierdzić na podstawie aktualnych przepisów i konkretnej umowy spółki.
Aktualne źródła
Przy ocenie skutków prawnych warto sprawdzić aktualne brzmienie przepisów i orzecznictwa. Zebrane materiały znajdują się w hubie aktualizacji prawnych dla spółek.
Spółka non profit w systemie prawa spółek
Punktem wyjścia pozostaje rejestracja spółki z o.o., uzupełniona o odpowiednio opisany cel i zasady wykorzystania zysku. Relacje właścicielskie omawia materiał o prawach wspólników, a późniejsze zmiany - przekształcenie spółki. Aktualne źródła są zbierane w centrum aktualizacji prawnych.
Jak opisać cel społeczny w planie działania spółki?
Cel powinien przekładać się na konkretne czynności, zasoby i sposób oceny rezultatów. Wskaż odbiorców działań, model finansowania i koszty administracyjne. Samo określenie non profit nie wyjaśnia, skąd spółka będzie miała pieniądze na realizację zobowiązań ani jak będzie podejmować decyzje o wydatkach.
Umowa spółki, wewnętrzne zasady i rzeczywista praktyka powinny być spójne. Przygotuj sposób zatwierdzania projektów, rozliczania środków i dokumentowania efektów. W przypadku finansowania zewnętrznego sprawdź warunki konkretnego programu lub umowy, zamiast zakładać, że każdy podmiot działający społecznie ma identyczne uprawnienia.
Przejrzystość rozliczeń
Oddziel koszty poszczególnych działań i źródła ich finansowania. Ustal, kto kontroluje zgodność wydatku z celem oraz dokumentuje wykonanie. Działalność bez nastawienia na podział zysku nadal wymaga prowadzenia spraw spółki, rozliczeń i oceny płynności. Odpowiedzialność organizacyjna nie znika dzięki nazwie przyjętego modelu.
Powiązane decyzje i dalsza analiza
Przy projektowaniu podmiotu sprawdź proces rejestracji spółki. Budżet i sposób rozliczeń warto następnie zestawić z zasadami planowania podatkowego spółki, bez zakładania automatycznych preferencji.
Więcej o podejściu do analizy przedsiębiorstw: Fabryka Kreatywna - informacje o marce i sposobie pracy.